Αποτελέσματα της ανασκαφικής έρευνας στους Φιλίππους 2025

 

Η ανασκαφική έρευνα που πραγματοποιεί η ομάδα του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου στους Φιλίππους, συνεχίστηκε το καλοκαίρι του 2025. Η ανασκαφική έρευνα ξεκίνησε με την ολοκλήρωση της ανασκαφής στη στοά που βρίσκεται στη νησίδα 7, νότια του νότιου decumanus – κύριου οδικού άξονα της πόλης. Στο νότιο τοίχο της στοάς αποκαλύφθηκε θύρα, με σωζόμενο in situ μαρμάρινο κατώφλι.

Η ανασκαφή συνεχίστηκε ανατολικά του νότιου decumanus. Εντοπίστηκε η συνέχεια της μαρμαροστρωμένης οδού, καθώς και το ανατολικό τμήμα του cardo, του κάθετου δρόμου, ο οποίος ορίζει το ανατολικό όριο της νησίδας 7. Ανατολικά του cardo εντοπίστηκαν δυο χώροι από την επόμενη, στα ανατολικά, οικοδομική νησίδα. Η έρευνα επικεντρώθηκε στην πλήρη αποκάλυψη του κρηναίου οικοδομήματος, που εντοπίζεται στο σημείο όπου συγκλίνουν οι δύο κύριες οδοί (βόρειος και νότιος deumanus). Φέτος εντοπίστηκε το σύνολο της επιφάνειας, την οποία καταλάμβανε το κρηναίο οικοδόμημα. Αποκαλύφθηκε, επιπλέον, μέρος της μαρμαρόστρωσης της πλατείας, η οποία διαμορφώθηκε στο σημείο σύγκλισης των δύο οδών. Εντοπίστηκαν πλήθος μαρμάρινων ανάγλυφων μελών, που διαμόρφωναν τα σημεία παροχής νερού: πρόκειται για μαρμάρινα καμπύλα θωράκια, που ενώνονταν σε κογχωτή διάταξη. Κατέστη δυνατή η επανατοποθέτηση δύο τεμαχίων στην αρχική τους θέση, πλαισιώνοντας το θωράκιο που σώζεται κατά χώραν.

Τα φετινά ευρήματα της ανασκαφής είναι, κυρίως, κεραμική, χάλκινα νομίσματα, μετάλλινα αντικείμενα και μια ακέραια μαρμάρινη λεκανίδα. Βρέθηκαν, επίσης, δύο θραύσματα επιγραφών σε λατινική γραφή. Οι επιγραφές κοσμούσαν το επιστύλιο, πιθανώς του κρηναίου, και αναφέρονται σε αυτό. Η πρώτη επιγραφή διασώζει, σε μια σειρά με κεφαλαία γράμματα, το εξής: PHILIP. Η δεύτερη επιγραφή σώζεται σε δυο σειρές, σε λατινική γραφή και κεφαλαία γράμματα: στην πρώτη σειρά σώζεται το εξής P·NYMP και στη δεύτερη σειρά REI·PVB.

Κατά την ανασκαφή του νότιου decumanus εντοπίστηκε, σε πολύ καλή κατάσταση, τμήμα μαρμάρινου λέοντα μεγάλων διαστάσεων. Συγκεκριμένα, σώζεται ακέραια η κεφαλή του, με την πλούσια κόμη του, και τμήμα του λαιμού και του σώματός του. Η κεφαλή είναι στραμμένη προς τη δεξιά πλευρά του. Τα χαρακτηριστικά της κεφαλής του λέοντα σώζονται σε άριστη κατάσταση.

Ο μαρμάρινος λέοντας αποτελεί το τελευταίο εντυπωσιακό γλυπτό που εντοπίστηκε, από όσα κοσμούσαν την κρήνη. Αν και πιθανώς εντάσσεται στην αυτοκρατορική εποχή, φαίνεται να μη συνανήκει με κανένα από τα γλυπτά που αποκαλύφθηκαν τις προηγούμενες χρονιές. Η παρατήρηση αυτή ενισχύει την εντύπωση ότι η κρήνη, αν και αποτελούμενη από αρχιτεκτονικά στοιχεία ρωμαϊκής περιόδου (όπως δείχνουν και οι λατινικές επιγραφές στα αρχιτεκτονικά μέλη) και γλυπτά της ίδιας εποχής, έχει αναμορφωθεί και διακοσμηθεί με μία συλλογή ετερόκλητων, μεταξύ τους, στοιχείων. Η πρακτική αυτή ταιριάζει καλύτερα με μια περίοδο ιστορικισμού, στις αρχές της μέσης βυζαντινής περιόδου, χρονολόγηση η οποία ενισχύεται από σημαντικά κατασκευαστικά στοιχεία της κρήνης, αλλά και το γεγονός ότι έχει στηθεί πάνω από τις πλάκες του χώρου σύγκλισης των δύο οδών. Το σημείο αυτό των δύο οδών είναι βέβαιο ότι έχει αναμορφωθεί κατά τον πρώιμο μεσαίωνα. Την ίδια εικόνα έχουμε και από το σύνολο των κινητών ευρημάτων.

Διευθύντρια της ανασκαφής είναι η ομότιμη καθηγήτρια Βυζαντινής Αρχαιολογίας Ναταλία Πούλου και άμεσοι συνεργάτες ο αναπληρωτής καθηγητής Βυζαντινής Αρχαιολογίας Αναστάσιος Τάντσης, καθώς και ο ομότιμος καθηγητής Βυζαντινής Αρχαιολογίας Αριστοτέλης Μέντζος. Μέλη της ομάδας της ανασκαφής είναι οι υποψήφιοι διδάκτορες Βυζαντινής Αρχαιολογίας του ΑΠΘ Νικόλαος Θεοδωρίδης και Κωνσταντίνος – Μιχαήλ Γκανάτσας. Στην ανασκαφή συμμετείχαν προπτυχιακοί και μεταπτυχιακοί φοιτητές/φοιτήτριες του Τμήματος Ιστορίας – Αρχαιολογίας του ΑΠΘ, μια προπτυχιακή φοιτήτρια Αρχιτεκτονικής του ΑΠΘ και μια προπτυχιακή φοιτήτρια Αρχαιολογίας από το Πανεπιστήμιο Université Paris-Nanterre της Γαλλίας.

 Η ανασκαφή χρηματοδοτήθηκε με χορηγία από την εταιρεία RAYCAP.

Ανασκαφές Α.Π.Θ.

 

Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας Α.Π.Θ

Το Αρχαιολογικό Έργο στη Μακεδονία και τη Θράκη

 

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΟ ΣΤΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΘΡΑΚΗ

38η Επιστημονική Συνάντηση | 5 & 6 Μαρτίου 2026

Για τριακοστή όγδοη φορά θα πραγματοποιηθεί η επιστημονική συνάντηση για το αρχαιολογικό έργο στη Μακεδονία και τη Θράκη, με 57 ανακοινώσεις και 11 παρουσιάσεις σε πόστερ σχετικά με την έρευνα που διεξάγεται στον βορειοελλαδικό χώρο, από τον Έβρο έως την Καστοριά.

Οι  εργασίες  της συνάντησης  θα λάβουν  χώρα στο Κέντρο Διάδοσης Ερευνητικών Αποτελεσμάτων (ΚΕ.Δ.Ε.Α) του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Αμφιθέατρο II (Πανεπιστημιούπολη, οδός 3ης Σεπτεμβρίου / στάση ΜΕΤΡΟ: Πανεπιστήμιο).

 

Δυνατότητα και διαδικτυακής παρακολούθησης μέσω ΖΟΟΜ WEBINARS  εδώ

Πρόγραμμα  εδώ

In 200 B.C.by Constantine P. Cavafy

“Alexander, son of Philip, and the Greeks except the Lacedaimonians...”

 

We can very well imagine

how completely indifferent the Spartans would have been

to this inscription. “Except the Lacedaimonians”—

naturally. The Spartans

weren’t to be led and ordered around

like precious servants. Besides,

a pan-Hellenic expedition without

a Spartan king in command

was not to be taken very seriously.

Of course, then, “except the Lacedaimonians.”

 

That’s certainly one point of view. Quite understandable.

 

So, “except the Lacedaimonians” at Granikos,

then at Issus, then in the decisive battle

where the terrible army

the Persians mustered at Arbela was wiped out:

it set out for victory from Arbela, and was wiped out.

 

And from this marvelous pan-Hellenic expedition,

triumphant, brilliant in every way,

celebrated on all sides, glorified

as no other has ever been glorified,

incomparable, we emerged:

the great new Hellenic world.

 

We the Alexandrians, the Antiochians,

the Selefkians, and the countless

other Greeks of Egypt and Syria,

and those in Media, and Persia, and all the rest:

with our far-flung supremacy,

our flexible policy of judicious integration,

and our Common Greek Language

which we carried as far as Bactria, as far as the Indians.

 

Talk about Lacedaimonians after that!

Reprinted from C.P. CAVAFY:Collected Poems Revised Edition, translated by Edmund Keeley and Philip Sherrard, edited by George Savidis.

Translation copyright © 1975, 1992 by Edmund Keeley and Philip Sherrard.Princeton University Press.

Γιώργος Κοντογιώργης:Καποδίστριας,έθνος και δημοκρατία

 

Παρέμβαση του Ομότιμου Καθηγητή Πολιτικής Επιστήμης και πρώην Πρύτανη του Παντείου Πανεπιστημίου Γιώργου Κοντογιώργη στην εκπομπή «De profundis (Εκ βαθέων)» (08.01.2026) της Δημοτικής Τηλεόρασης Θεσσαλονίκης (TV 100) και στην Μαρία Δόικου, με αφορμή τη συνέντευξη του σκηνοθέτη Γιάννη Σμαραγδή για την ταινία «Καποδίστριας».

Στην παρέμβαση αναπτύσσεται η πολιτική πρόταση του Ιωάννη Καποδίστρια για το έθνος και τη δημοκρατία, ως πρόταση ιστορικής υπέρβασης τόσο των μεσαιωνικών απολυταρχιών της Ευρώπης όσο και του προσαρτηματικού χαρακτήρα που έλαβε το νεοελληνικό κράτος. Αναδεικνύεται ο λόγος για τον οποίο η καποδιστριακή πρόταση καταπολεμήθηκε από κοινού από εσωτερικές δυνάμεις εξάρτησης και από το διεθνές απολυταρχικό περιβάλλον της εποχής.

Παράλληλα, διευκρινίζεται η διάκριση ανάμεσα στη μυθοπλασία της κινηματογραφικής αφήγησης και στα θεμελιώδη ιστορικά και πολιτικά στοιχεία που αφορούν το έργο και τη φυσιογνωμία του Καποδίστρια.

Η Ιστορία της Αρχαίας Μακεδονίας - The History of Ancient Macedonia

 

Η ιστορία της Αρχαίας Μακεδονίας 

Η ιστορία της Αρχαίας Μακεδονίας είναι η πορεία ενός περιφερειακού βασιλείου του ελληνικού βορρά που εξελίχθηκε σε μια παγκόσμια αυτοκρατορία, αλλάζοντας τον ρου της παγκόσμιας ιστορίας μέσω του Ελληνισμού.

1. Οι Απαρχές και η Δυναστεία των Αργεαδών

Η Μακεδονία κατοικήθηκε από ελληνικά φύλα ήδη από την εποχή του Χαλκού. Η κυρίαρχη δυναστεία, οι Αργεάδες, πίστευαν ότι κατάγονταν από το Άργος και τον μυθικό Ηρακλή.

• Περδίκκας Α΄: Θεωρείται ο ιδρυτής του βασιλείου (7ος αι. π.Χ.).

• Αλέξανδρος Α΄: Συμμετείχε στους Περσικούς Πολέμους και πέτυχε την αναγνώριση των Μακεδόνων στους Ολυμπιακούς Αγώνες, αποδεικνύοντας την ελληνική τους καταγωγή.

• Αρχέλαος Α΄: Μετέφερε την πρωτεύουσα από τις Αιγές στην Πέλλα και κατέστησε το βασίλειο κέντρο των γραμμάτων και των τεχνών.

2. Φίλιππος Β΄: Η Μεταρρύθμιση και η Κυριαρχία

Ο Φίλιππος Β΄ (359-336 π.Χ.) ήταν ο αρχιτέκτονας της μακεδονικής ισχύος. Μετέτρεψε έναν στρατό αγροτών στην αήττητη Μακεδονική Φάλαγγα, οπλισμένη με τη σάρισα (δόρυ μήκους 5-6 μέτρων).

• Μάχη της Χαιρώνειας (338 π.Χ.): Ο Φίλιππος νίκησε τις συνασπισμένες δυνάμεις Αθηναίων και Θηβαίων, εξασφαλίζοντας την ηγεμονία στην Ελλάδα.

• Συνέδριο της Κορίνθου: Ίδρυσε την Πανελλήνια Συμμαχία με σκοπό την εκστρατεία κατά των Περσών.

3. Μέγας Αλέξανδρος και η Κοσμοκρατορία

Μετά τη δολοφονία του Φιλίππου, ο γιος του Αλέξανδρος Γ΄ ξεκίνησε τη μεγαλύτερη στρατιωτική επιχείρηση της αρχαιότητας.

• Η Εκστρατεία (334-323 π.Χ.): Νίκες στον Γρανικό, στην Ισσό και στα Γαυγάμηλα οδήγησαν στην κατάλυση της Περσικής Αυτοκρατορίας.

• Πολιτισμική Κληρονομιά: Ο Αλέξανδρος δεν κατέκτησε μόνο εδάφη, αλλά διέδωσε την ελληνική γλώσσα και τον πολιτισμό έως τις παρυφές της Ινδίας, εγκαινιάζοντας την Ελληνιστική Περίοδο.

4. Η Παρακμή και η Ρωμαϊκή Κατάκτηση

Μετά τον θάνατο του Αλεξάνδρου, το βασίλειο πέρασε στη δυναστεία των Αντιγονιδών. Παρά την ισχύ του, ήρθε σε σύγκρουση με την ανερχόμενη Ρώμη.

• Μάχη της Πύδνας (168 π.Χ.): Ο τελευταίος βασιλιάς, Περσέας, ηττήθηκε από τον Αιμίλιο Παύλο, και η Μακεδονία έγινε ρωμαϊκή επαρχία.

Ιστορικές Πηγές

Η μελέτη της αρχαίας Μακεδονίας βασίζεται σε τρεις πυλώνες:

1.     Αρχαίοι Συγγραφείς:

o   Ηρόδοτος & Θουκυδίδης: Για τις πρώιμες περιόδους και τις σχέσεις με τις νότιες πόλεις-κράτη.

o   Αρριανός («Αλεξάνδρου Ανάβασις»): Η πιο αξιόπιστη πηγή για την εκστρατεία του Αλεξάνδρου.

o   Πλούταρχος («Βίοι Παράλληλοι»): Για την προσωπικότητα του Φιλίππου και του Αλεξάνδρου.

2.     Αρχαιολογικά Ευρήματα:

o   Οι ανασκαφές του Μανόλη Ανδρόνικου στη Βεργίνα (1977), που αποκάλυψαν τους βασιλικούς τάφους, συμπεριλαμβανομένου αυτού του Φιλίππου Β΄.

o   Τα ευρήματα στην Πέλλα και το Δίον.

3.     Επιγραφές και Νομισματοκοπία: Τα μακεδονικά νομίσματα και οι επιγραφές που επιβεβαιώνουν τη χρήση της ελληνικής γλώσσας και της δωρικής διαλέκτου.

---

The History of Ancient Macedonia

The history of Ancient Macedonia is the trajectory of a peripheral kingdom of the Greek north that evolved into a global empire, changing the course of world history through Hellenism.

1. The Origins and the Argead Dynasty

Macedonia was inhabited by Greek tribes as early as the Bronze Age. The ruling dynasty, the Argeads, believed they were descended from Argos and the mythical Hercules (Heracles).

• Perdiccas I: Considered the founder of the kingdom (7th century BC).

• Alexander I: Participated in the Persian Wars and secured the recognition of Macedonians in the Olympic Games, proving their Greek descent.

• Archelaus I: Moved the capital from Aigai to Pella and established the kingdom as a center of letters and the arts.

2. Philip II: Reform and Dominance

Philip II (359–336 BC) was the architect of Macedonian power. He transformed an army of farmers into the invincible Macedonian Phalanx, armed with the sarissa (a spear 5–6 meters long).

• Battle of Chaeronea (338 BC): Philip defeated the combined forces of the Athenians and Thebans, securing hegemony over Greece.

• League of Corinth: He founded the Panhellenic Alliance with the aim of campaigning against the Persians.

3. Alexander the Great and World Dominion

Following the assassination of Philip, his son Alexander III launched the greatest military campaign of antiquity.

• The Campaign (334–323 BC): Victories at Granicus, Issus, and Gaugamela led to the dissolution of the Persian Empire.

• Cultural Legacy: Alexander did not just conquer territories; he spread the Greek language and culture to the fringes of India, inaugurating the Hellenistic Period.

4. Decline and Roman Conquest

After Alexander's death, the kingdom passed to the Antigonid dynasty. Despite its power, it came into conflict with the rising power of Rome.

• Battle of Pydna (168 BC): The last king, Perseus, was defeated by Aemilius Paullus, and Macedonia became a Roman province.

Historical Sources

The study of ancient Macedonia is based on three pillars:

1. Ancient Authors:

• Herodotus & Thucydides: For the early periods and relations with the southern city-states.

• Arrian (Anabasis of Alexander): The most reliable source for Alexander's campaign.

• Plutarch (Parallel Lives): For the personalities of Philip and Alexander.

2. Archaeological Findings:

• The excavations of Manolis Andronikos at Vergina (1977), which revealed the royal tombs, including that of Philip II.

• Findings in Pella and Dion.

3. Inscriptions and Coinage:

Macedonian coins and inscriptions confirm the use of the Greek language and the Doric dialect.