Από τις αλησμόνητες πατρίδες στο μέλλον: Ένα νέο Μνημείο αποκαλύπτεται στην καρδιά της Πανεπιστημιούπολης

 

Ένα νέο τοπόσημο μνήμης αφιερωμένο στους πρόσφυγες του 1922 δημιουργείται στην καρδιά της Πανεπιστημιούπολης του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου. Τα αποκαλυπτήρια του Μνημείου θα πραγματοποιηθούν την Τετάρτη 30 Σεπτεμβρίου 2026 και ώρα 18:00, στον χώρο πλησίον του Αστεροσκοπείου, ενώ θα ακολουθήσει εκδήλωση μνήμης και ανοιχτή συναυλία στην Αίθουσα Τελετών.

Με τίτλο «Τιμούμε τις ρίζες μας, Στηρίζουμε το μέλλον», η εκδήλωση αποτελεί μια συμβολική αναφορά στη μνήμη των προσφύγων του 1922, στην πορεία τους από τον ξεριζωμό και την απώλεια προς την εγκατάσταση, την ενσωμάτωση και τη δημιουργία μιας νέας ζωής.

Στις 19:00, στην Αίθουσα Τελετών του Αριστοτελείου, ύστερα από τον χαιρετισμό του Πρύτανη του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου, Καθηγητή Κυριάκου Αναστασιάδη, ο Ομότιμος Καθηγητής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Θάνος Βερέμης θα μιλήσει, με θέμα «Η ενσωμάτωση και η προσφορά των προσφύγων του 1922», φωτίζοντας τη συμβολή των προσφύγων στη διαμόρφωση της ελληνικής κοινωνίας και στην πορεία της χώρας κατά τον 20ό αιώνα.

Ένα Μνημείο που δεν κοιτάς, αλλά βιώνεις

Το νέο Μνημείο του Αριστοτελείου δεν αποτελεί απλώς έναν τόπο αναφοράς στο παρελθόν. Πρόκειται για έναν κυκλικό μνημειακό κήπο, σχεδιασμένο ώστε ο επισκέπτης να μην παραμένει απλός θεατής, αλλά να μπορεί να εισέλθει στον χώρο, να καθίσει, να σταθεί και να κινηθεί μέσα στο ίδιο το μνημειακό έργο.

Στο κέντρο του δεσπόζει μια ελιά, σύμβολο της μνήμης, της μακροβιότητας και της αναγέννησης. Οι βαθιές ρίζες της παραπέμπουν στους δεσμούς με τις πατρίδες που χάθηκαν.

Γύρω από την ελιά αναπτύσσονται δώδεκα ίσοι λίθινοι τομείς, που παραπέμπουν στον αέναο κύκλο του χρόνου και ταυτόχρονα στις αλησμόνητες πατρίδες: Αδριανούπολη, Ανατολική Θράκη, Ανατολική Ρωμυλία, Βάρνα, Ιωνία, Καππαδοκία, Κωνσταντινούπολη, Μικρά Ασία, Πόντος, Σμύρνη και Τραπεζούντα.

Στον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό του κεντρικού πυρήνα ενσωματώνεται, με υπαινικτικό τρόπο, το δεκαεξάκτινο Αστέρι της Μακεδονίας, ενώ ο μνημειακός κήπος συμπληρώνεται από αρωματικά φυτά, όπως λεβάντα, δενδρολίβανο, σαντολίνα, θυμάρι, μυρτιά, φασκόμηλο, και ρίγανη. Η επιλογή της φύτευσης παραπέμπει στα τοπία των αλησμόνητων πατρίδων και διευρύνει τη βιωματική εμπειρία του επισκέπτη, ενεργοποιώντας όχι μόνο την όραση, αλλά και την όσφρηση και την αφή.

Ανοιχτή Συναυλία με τους αδελφούς Κωνσταντίνο και Ματθαίο Τσαχουρίδη

Η ιστορία θα αναδειχθεί και μέσα από τη μουσική, καθώς μετά το πέρας της εκδήλωσης θα ακολουθήσει ανοιχτή συναυλία με το μουσικό σχήμα «Ψυχή και Σώμα» και τους αδελφούς Κωνσταντίνο και Ματθαίο Τσαχουρίδη, με τίτλο «Η καθ’ ημάς Ανατολή».

 

Οι δύο καλλιτέχνες, πρόσφυγες τέταρτης γενιάς και διδάκτορες του Πανεπιστημίου του Λονδίνου, παρουσιάζουν μια επετειακή μουσική παράσταση με μουσικές από τις πατρίδες της Ανατολής, ανασύροντας ήχους και μνήμες που πέρασαν από γενιά σε γενιά.

Από τη Σμύρνη και την Κωνσταντινούπολη έως τον Πόντο και την Καππαδοκία, η μουσική γίνεται ένας ακόμη τρόπος να παραμείνει ζωντανή η μνήμη.

Η εκδήλωση είναι ανοιχτή για το κοινό.

Δίον: Η «Πομπηία» της Ελλάδας

 

Δίον:Η «Πομπηία» της Ελλάδας | AUTH Radio – Αρχαιολογώντας

 

Το Δίον στην Πιερία υπήρξε το σημαντικότερο θρησκευτικό κέντρο των αρχαίων Μακεδόνων και ένας από τους πιο εντυπωσιακούς αρχαιολογικούς χώρους της Ελλάδας.

Στο πρώτο επεισόδιο της σειράς «Αρχαιολογώντας», συζητάμε για την ιστορία της πανεπιστημιακής ανασκαφής στο Δίον και τα σημαντικά ευρήματα που αποκαλύπτουν τη θρησκευτική, πολιτική και κοινωνική ζωή της αρχαίας πόλης.

Η καθηγήτρια Κλασικής Αρχαιολογίας του ΑΠΘ Ελένη Μανακίδου συνομιλεί με την Ελένη Παπαγιάννη, καθηγήτρια Κλασικής Αρχαιολογίας και επιστημονικά υπεύθυνη της πανεπιστημιακής ανασκαφής στο Δίον. Η συζήτηση φωτίζει την τοπογραφία της περιοχής, τη σημασία της λατρείας του Ολυμπίου Διός και των Μουσών, καθώς και την εξέλιξη της πόλης από το μακεδονικό βασίλειο μέχρι τη ρωμαϊκή περίοδο.

Παρουσιάζεται επίσης η ιστορία των ανασκαφών που ξεκίνησαν το 1928, η μεγάλη περίοδος έρευνας υπό τη διεύθυνση του Δημήτρη Παντερμαλή και τα σημαντικά μνημεία που έχουν αποκαλυφθεί: τα ιερά της Δήμητρας, των Αιγυπτίων Θεών και του Ολυμπίου Διός, τα ρωμαϊκά θέατρα, οι πολυτελείς κατοικίες με ψηφιδωτά και το εντυπωσιακό αστικό σύστημα της αρχαίας πόλης.

Τέλος, η συζήτηση στρέφεται στο σημερινό έργο της πανεπιστημιακής ανασκαφής: την εκπαίδευση φοιτητών, τη σύγχρονη αρχαιολογική έρευνα και τη σημασία του Δίου ως αρχαιολογικού πάρκου και χώρου γνώσης.

Παρουσιάστρια: Ελένη Μανακίδου, Καθηγήτρια Κλασικής Αρχαιολογίας, Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας ΑΠΘ

Προσκεκλημένη: Ελένη Παπαγιάννη, Καθηγήτρια Κλασικής Αρχαιολογίας ΑΠΘ, επιστημονική υπεύθυνη της πανεπιστημιακής ανασκαφής στο Δίον

 

00:00 Εισαγωγή στην εκπομπή

00:27 Παρουσίαση της Ελένης Παπαγιάννη και του θέματος

01:38 Η τοπογραφία του Δίου

02:56 Η ετυμολογία του ονόματος: από τον Δία

03:31 Το Δίον ως θρησκευτικό κέντρο: η λατρεία των Μουσών

05:01 Άλλα αξιοθέατα: οι Βάθρες του Ολύμπου, Λιτόχωρο

07:42 Τα χωριά Δίον και Καρίτσα και η λιθολόγηση των ερειπίων

09:50 Η ιστορία των ανασκαφών ξεκινά το 1928 με τον Σωτηριάδη

11:42 Ο 76χρονος Σωτηριάδης έψαχνε το Ιερό του Ολυμπίου Διός

13:35 Η συνέχεια τη δεκαετία του '60 με τον Μπακαλάκη

16:07 Ο Δημήτρης Παντερμαλής αναλαμβάνει

16:44 Η κορύφωση: 1970-2019, σχεδόν πενήντα χρόνια ανασκαφών

18:05 Τα σημαντικότερα ιερά: Δήμητρας, Αιγυπτίων Θεών, Ολυμπίου Διός

21:08 «Το Δίον, η Πομπηία της Ελλάδας»

22:30 Το Αρχαιολογικό Μουσείο και ο Κωνσταντίνος Καραμανλής

25:08 Πώς δημιουργήθηκε το αρχαιολογικό πάρκο

27:04 Πάνω από 5.000 αρχαιολόγοι εκπαιδεύτηκαν στο Δίον

31:03 Το πρόγραμμα εικονικής πραγματικότητας APSIM

34:09 Η σημερινή έρευνα: μικρές, «χειρουργικές» ανασκαφές

41:04 Ο δεσμός του Παντερμαλή με το Δίον, όπου και τάφηκε

44:12 Κλείσιμο: το Δίον χρωστά τα πάντα στο ΑΠΘ

 

01:38 Το Δίον βρίσκεται σε πεδιάδα στους ανατολικούς πρόποδες του Ολύμπου, όχι πάνω στο βουνό, και το σημερινό ειδυλλιακό τοπίο του οφείλεται κυρίως στις πολλές πηγές που αναβλύζουν εκεί, γεμίζοντας την περιοχή με νερό που κατεβαίνει από τον Όλυμπο.

03:31 Το όνομα Δίον προέρχεται από τον Δία, θεοφορικό όνομα που δείχνει τη σημασία της περιοχής ως θρησκευτικού κέντρου ήδη από την εποχή του βασιλιά Αρχέλαου, με τη λατρεία του Δία αλλά και των Μουσών, εξού και η ιδιαίτερη σύνδεση με τη δική μας Φιλοσοφική Σχολή.

07:42 Οι κάτοικοι των δύο γειτονικών χωριών, Δίον και Καρίτσα, αποκαλούσαν τη θέση «το κάστρο» και λιθολογούσαν συστηματικά τα ερείπια για να χτίσουν τα σπίτια τους στις αρχές του 20ού αιώνα — μια πρακτική επιβίωσης φτωχών κατοίκων που συναντάται σε πολλούς αρχαιολογικούς χώρους της Μεσογείου.

09:50 Πρόκειται για την παλαιότερη πανεπιστημιακή ανασκαφή του ΑΠΘ, που ξεκίνησε το 1928 από τον Γεώργιο Σωτηριάδη, πρώτο πρύτανη του νεοσύστατου τότε Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.

11:42 Ο Γεώργιος Σωτηριάδης, πρώτος πρύτανης του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, ξεκίνησε την ανασκαφή το 1928 σε ηλικία 76 ετών, μετακινούμενος με άλογο από την Κατερίνη. Ήλπιζε να εντοπίσει το Ιερό του Ολυμπίου Διός, αλλά δεν τα κατάφερε ποτέ, αυτό θα γινόταν δεκαετίες αργότερα.

22:30 Όταν άνοιξε το Αρχαιολογικό Μουσείο Δίου το 1983, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής είχε προσωπικά χρηματοδοτήσει την κατασκευή του, λέγοντας φέρεται στον Παντερμαλή: «Παντερμαλή, χρειάζεσαι μουσείο εδώ».

27:04 Σε μια άτυπη εκτίμηση με τη μακροβιότερη συνεργάτιδα της ανασκαφής, Κορίνα Βαστελλή, υπολόγισαν πως πάνω από 5.000 αρχαιολόγοι έχουν εκπαιδευτεί στο Δίον από την έναρξη των ανασκαφών.

31:03 Στο πρόγραμμα APSIM, σε συνεργασία με το ΕΜΠ, δημιουργήθηκε εφαρμογή εικονικής πραγματικότητας για την Επισκοπική Βασιλική, επισκέπτες μπορούν να τη σαρώσουν με το κινητό τους και να δουν το κτίριο ολόκληρο σε 3D, όπως θα ήταν στην αρχαιότητα.

41:04 Ο Παντερμαλής έζησε τα περισσότερα χρόνια της ζωής του στο ίδιο το Δίον, όχι στη Θεσσαλονίκη, και τη δεκαετία του '70 σχεδόν οι μισοί κάτοικοι του χωριού δούλευαν στην ανασκαφή, τον αποκαλούσαν «ο αρχηγός». Κατόπιν επιθυμίας του, τάφηκε στο νεκροταφείο του Δίου.

AUTH Radio:Ο τάφος του Φιλίππου Β' και οι Αιγές

 

Βεργίνα:Ο τάφος του Φιλίππου Β' και οι Αιγές | AUTH Radio – Αρχαιολογώντας

 

Νοέμβριος 1977: ο Μανώλης Ανδρόνικος βρίσκει έναν άθικτο τάφο κάτω από τη Μεγάλη Τούμπα της Βεργίνας. Οι περισσότεροι μελετητές τον ταυτίζουν με τον τάφο του Φιλίππου Β', πατέρα του Μεγάλου Αλεξάνδρου.

Παρουσιάστρια: Ελένη Μανακίδου, Καθηγήτρια Κλασικής Αρχαιολογίας, Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας ΑΠΘ

Προσκεκλημένη: Αθανασία Κυριάκου, Επίκουρη Καθηγήτρια Κλασικής Αρχαιολογίας ΑΠΘ, επιστημονική υπεύθυνη της πανεπιστημιακής ανασκαφής της Βεργίνας

00:00 Εισαγωγή στην εκπομπή «Αρχαιολογώντας»

01:04 Πού βρίσκεται η Βεργίνα

02:17 Η ανασκαφή ξεκινά το 1938 με τον Κωνσταντίνο Ρωμαίο

03:35 Η θέση ήταν γνωστή ήδη από τον 19ο αιώνα

07:27 Ο Μανώλης Ανδρόνικος και το νεκροταφείο των τύμβων

09:36 Η ταύτιση της θέσης με τις αρχαίες Αιγές

11:33 Ο ιδρυτικός μύθος: οι Αιγές και οι κατσίκες

13:22 Ετυμολογία και οικονομία: κτηνοτροφία, ξυλεία, λατομεία

16:41 Η δεκαετία του '70 και η πορεία προς το 1977

19:26 Η καταστροφή από τους Γαλάτες μισθοφόρους του Πύρρου

22:05 Η αφήγηση της ανακάλυψης των τάφων

23:40 Νοέμβριος 1977: ο Τάφος ΙΙ, ο τάφος του Φιλίππου Β'

25:53 Η πρώτη ομάδα ανασκαφής και η παγκόσμια απήχηση

28:39 Η ολοκλήρωση της Μεγάλης Τούμπας το 1981

31:32 Οι ανασκαφικοί τομείς της αρχαίας πόλης

34:29 Οι τύποι των μακεδονικών τάφων

37:03 Οι Αιγές ως ιερή πρωτεύουσα μετά τη μεταφορά στην Πέλλα

38:48 Η δολοφονία του Φιλίππου Β' στο θέατρο

40:25 Οι επιγραφές της Ευρυδίκης και η βασιλική παρουσία

43:46 Το μέλλον της πανεπιστημιακής έρευνας

44:56 Κλείσιμο

 

02:17 Η πανεπιστημιακή ανασκαφή της Βεργίνας ξεκίνησε το 1938 από τον Κωνσταντίνο Ρωμαίο, πρώτο κάτοχο της έδρας Κλασικής Αρχαιολογίας ΑΠΘ. Ήταν εκπαιδευτική εξαρχής, αλλά διακόπηκε σύντομα λόγω του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Μαθητής του τότε ήταν ο νεαρός Μανώλης Ανδρόνικος.

03:35 Η θέση ήταν γνωστή από το 1860, όταν ο Γάλλος αρχαιολόγος Λεόν Εζέ αποκάλυψε το μεγαλύτερο μέρος του ανακτόρου μαζί με τον αρχιτέκτονα Ανρί Ντομέ. Το όνομα του γειτονικού χωριού, Παλατίτσια, μαρτυρά τη γνώση που είχαν από πάντα οι κάτοικοι της περιοχής.

11:33 Η Βεργίνα ταυτίζεται με τις αρχαίες Αιγές, την πρώτη πρωτεύουσα του μακεδονικού βασιλείου. Κατά τον ιδρυτικό μύθο, τρία αδέρφια της δυναστείας των Τημενιδών πήραν χρησμό από τους Δελφούς να ιδρύσουν πόλη εκεί όπου θα τους οδηγούσαν κατσίκες («αίγες») — απ' όπου και το όνομα.

19:26 Γύρω στο 275-274 π.Χ., Γαλάτες μισθοφόροι του βασιλιά της Ηπείρου Πύρρου λεηλάτησαν τη βασιλική νεκρόπολη αναζητώντας θησαυρούς, πετώντας ακόμα και τα οστά από τους τάφους. Αυτή η καταστροφή αποτέλεσε τελικά επιπλέον απόδειξη ότι η θέση ήταν όντως οι Αιγές.

23:40 Τον Νοέμβριο του 1977, ο Ανδρόνικος αποκαλύπτει τον Τάφο ΙΙ μέσα στη Μεγάλη Τούμπα — άθικτο, χωρίς οπή συλητών στην καμάρα. Οι περισσότεροι μελετητές τον ταυτίζουν με τον τάφο του Φιλίππου Β'.

25:53 Στην πρώτη ομάδα ανασκαφής ήταν οι σημερινές ομότιμες καθηγήτριες Στέλλα Δρούγου και Χρυσούλα Σαατσόγλου-Παλιαδέλη και ο πρώην αναπληρωτής καθηγητής Παναγιώτης Φάκλαρης. Ο Ανδρόνικος μοιράστηκε την ανακάλυψη παγκοσμίως· δημιουργήθηκε ολόκληρη πτέρυγα στο Μουσείο Θεσσαλονίκης.

38:48 Στο θέατρο των Αιγών δολοφονήθηκε ο Φίλιππος Β' κατά τον γάμο της κόρης του Κλεοπάτρας. Στον ίδιο χώρο αναγορεύτηκε διάδοχος ο εικοσάχρονος Αλέξανδρος, ο οποίος ανέλαβε προσωπικά την ταφή του πατέρα του.

40:25 Επιγραφές στο Ιερό της Εύκλειας αναφέρουν την Ευρυδίκη, μητέρα του Φιλίππου Β' και γιαγιά του Μεγάλου Αλεξάνδρου — τεκμήριο-κλειδί για την ταύτιση της θέσης με την πρώτη πρωτεύουσα.

43:46 Σήμερα περίπου 40 φοιτητές εκπαιδεύονται κάθε χρόνο στη Βεργίνα, από το ΑΠΘ και ξένα πανεπιστήμια. Το 60-70% του υλικού στο σύγχρονο Μουσείο της Βεργίνας προέρχεται από την πανεπιστημιακή ανασκαφή.

Το AUTH Radio είναι το επίσημο ψηφιακό ραδιόφωνο του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, ένας χώρος έκφρασης, γνώσης και δημιουργικού διαλόγου μέσα στην πανεπιστημιακή κοινότητα. Οι εκπομπές σχεδιάζονται και υλοποιούνται από φοιτητές και καθηγητές του ΑΠΘ.