Φίλιπποι:Ο Απόστολος Παύλος και η πανεπιστημιακή ανασκαφή ΑΠΘ

 

Κάτω από το ψηφιδωτό δάπεδο ενός μυστηριώδους οκταγωνικού ναού στους Φιλίππους, οι αρχαιολόγοι βρήκαν επιγραφή με το όνομα του Αποστόλου Παύλου, πιθανότατα έναν από τους αρχαιότερους δημόσιους χριστιανικούς ναούς που έχουν ποτέ ανασκαφεί.

Παρουσιάστρια: Ελένη Μανακίδου, Καθηγήτρια Κλασικής Αρχαιολογίας, Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας ΑΠΘ

Προσκεκλημένος: Αναστάσιος Τάντσης, Αναπληρωτής Καθηγητής Βυζαντινής Αρχαιολογίας και Τέχνης, Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας ΑΠΘ

 

00:00 Εισαγωγή στην εκπομπή

00:34 Παρουσίαση του Αναστάσιου Τάντση και του θέματος: Φίλιπποι

02:26 Από τις Κρηνίδες στους Φιλίππους:το χρυσωρυχείο που τα ξεκίνησε όλα

06:32 Η Μάχη των Φιλίππων: πώς έπεσε η Ρωμαϊκή Δημοκρατία

07:28 «Θα συναντηθούμε στους Φιλίππους»: ο Σαίξπηρ και η παροιμία

10:32 Η επίσκεψη του Αποστόλου Παύλου και η πρώτη ευρωπαϊκή εκκλησία

10:57 Η πρώτη Ευρωπαία χριστιανή: η Λυδία η Φιλιππησία

12:47 Η φυλάκιση και το μαρτύριο του Παύλου στους Φιλίππους

15:09 Η ιστορία των ανασκαφών: οι Γάλλοι ξεκινούν το 1914

16:50 Οι δύο μεγάλες Βασιλικές Α και Β: ένα αρχαιολογικό μυστήριο

19:44 Ο Στυλιανός Πελεκανίδης και η γέννηση της πανεπιστημιακής ανασκαφής

21:29 Το μυστηριώδες Οκτάγωνο και η «Βασιλική του Παύλου» από κάτω του

25:35 Ο εντυπωσιακός Μακεδονικός τάφος κάτω από τα κτίρια

27:09 Πότε και γιατί εγκαταλείφθηκαν οι Φίλιπποι

29:44 Νέα στοιχεία: η ζωή της πόλης συνεχίστηκε ως τον 14ο αιώνα

31:17 Οι διάδοχοι του Πελεκανίδη: Γούναρης, Μέντζος, Πούλου, Τάντσης

36:03 Πώς άλλαξε τα πάντα η ένταξη στην UNESCO το 2016

38:31 Η αφαίρεση του δρόμου που έκοβε τον αρχαιολογικό χώρο στα δύο

39:37 Πού περνούσε πραγματικά η Εγνατία Οδός

43:21 Γιατί αξίζει να επισκεφθείτε τους Φιλίππους σήμερα, θρησκευτικός τουρισμός από όλο τον κόσμο

 

02:26 Οι Φίλιπποι ονομάζονταν αρχικά Κρηνίδες, αποικία της Θάσου που ιδρύθηκε τον 4ο αιώνα π.Χ. λόγω των χρυσωρυχείων του Παγγαίου. Ο Φίλιππος Β' κατέλαβε την περιοχή και της έδωσε το όνομά του.

06:32 Στους Φιλίππους δόθηκε η μάχη ανάμεσα σε Βρούτο-Κάσσιο και Οκταβιανό-Αντώνιο που οδήγησε στη μετατροπή της Ρωμαϊκής Δημοκρατίας σε Αυτοκρατορία, απ' όπου προήλθε και η φράση «θα συναντηθούμε στους Φιλίππους», που πιθανώς έκανε γνωστή ο Σαίξπηρ.

21:29 Το Οκτάγωνο, ένα εντυπωσιακό περίκεντρο κτίριο, χτίστηκε πάνω σε παλαιότερο ναό. Κάτω από το δάπεδό του βρέθηκε επιγραφή με το όνομα του Παύλου και αναφορά σε επίσκοπο Πορφύριο που συμμετείχε στη Σύνοδο της Σαρδικής το 343, πιθανότατα ένας από τους αρχαιότερους δημόσιους χριστιανικούς ναούς που έχουν ανασκαφεί.

27:09 Η πόλη άρχισε να παρακμάζει στα τέλη του 14ου αιώνα, με την απειλή των Οθωμανών στα Βαλκάνια. Πριν από το 1430, το ιερό λείψανο του Παύλου μεταφέρθηκε στη Θεσσαλονίκη από φόβο.

31:17 Μετά τον Πελεκανίδη, την ανασκαφή συνέχισαν ο Γεώργιος Γούναρης, ο Αριστοτέλης Μέντζος, και σήμερα η Ναταλία Πούλου, με τον Τάντση να εργάζεται εκεί από το 2013.

36:03 Η ένταξη των Φιλίππων στην Παγκόσμια Πολιτιστική Κληρονομιά της UNESCO το 2016 άλλαξε τα πάντα, απαίτησε ακόμα και την αφαίρεση του εθνικού δρόμου Δράμας-Καβάλας που έκοβε στα δύο τον αρχαιολογικό χώρο.

 

Το AUTH Radio είναι το επίσημο ψηφιακό ραδιόφωνο του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, ένας χώρος έκφρασης, γνώσης και δημιουργικού διαλόγου μέσα στην πανεπιστημιακή κοινότητα. Οι εκπομπές σχεδιάζονται και υλοποιούνται από φοιτητές και καθηγητές του ΑΠΘ.

Η συνάντηση του Μεγάλου Αλεξάνδρου με τον Διογένη

 

[14.1] Εἰς δέ τόν Ἰσθμόν τῶν Ἑλλήνων συλλεγέντων καί ψηφισαμένων ἐπί Πέρσας μετ᾽ Ἀλεξάνδρου στρατεύειν, ἡγεμών ἀνηγορεύθη. [14.2] πολλῶν δέ καί πολιτικῶν ἀνδρῶν καὶ φιλοσόφων ἀπηντηκότων αὐτῷ καί συνηδομένων, ἤλπιζε καί Διογένην τόν Σινωπέα ταὐτό ποιήσειν, διατρίβοντα περί Κόρινθον. [14.3] ὡς δ᾽ ἐκεῖνος ἐλάχιστον Ἀλεξάνδρου λόγον ἔχων ἐν τῷ Κρανείῳ σχολήν ἦγεν, αὐτός ἐπορεύετο πρός αὐτόν· ἔτυχε δέ κατακείμενος ἐν ἡλίῳ. [14.4] καί μικρόν μέν ἀνεκάθισεν, ἀνθρώπων τοσούτων ἐπερχομένων, καί διέβλεψεν εἰς τόν Ἀλέξανδρον. ὡς δ᾽ ἐκεῖνος ἀσπασάμενος καὶ προσειπών αὐτόν ἠρώτησεν, εἴ τινος τυγχάνει δεόμενος, «μικρόν» εἶπεν· «ἀπό τοῦ ἡλίου μετάστηθι». [14.5] πρός τοῦτο λέγεται τόν Ἀλέξανδρον οὕτω διατεθῆναι καὶ θαυμάσαι καταφρονηθέντα τήν ὑπεροψίαν καί τό μέγεθος τοῦ ἀνδρός, ὥστε τῶν περί αὐτόν ὡς ἀπῄεσαν διαγελώντων καὶ σκωπτόντων, «ἀλλά μήν ἐγώ» εἶπεν «εἰ μή Ἀλέξανδρος ἤμην, Διογένης ἂν ἤμην».

 

[14.1] Όταν οι Έλληνες συγκεντρώθηκαν στον Ισθμό και ψήφισαν να εκστρατεύσουν εναντίον των Περσών με τον Αλέξανδρο, αναγορεύτηκε αρχηγός τους. [14.2] Καθώς πολλοί, και πολιτικοί και φιλόσοφοι, που τον είχαν συναντήσει, του έδιναν συγχαρητήρια, υπολόγιζε πως θα έκανε το ίδιο και ο Διογένης από τη Σινώπη, που ζούσε τότε στα περίχωρα της Κορίνθου. [14.3] Εκείνος όμως ξεκουραζόταν στο Κράνειο, ελάχιστα ενδιαφερόμενος για τον Αλέξανδρο· γι᾽ αυτό πήγε ο ίδιος ο Αλέξανδρος σ᾽ αυτόν, που έτυχε να είναι ξαπλωμένος στον ήλιο. [14.4] Και καθώς τόσοι άνθρωποι έρχονταν προς το μέρος του, ανακάθισε λίγο και κοίταξε προς τον Αλέξανδρο. Και όταν εκείνος μετά τον χαιρετισμό και την προσφώνηση τον ρώτησε αν χρειάζεται κάτι, του είπε: «παραμέρισε λίγο από τον ήλιο». [14.5] Λένε πως ο Αλέξανδρος ενοχλήθηκε από αυτό και, μολονότι ένιωσε ταπεινωμένος, θαύμασε την υπερηφάνεια και τη μεγαλοσύνη του άνδρα τόσο πολύ, ώστε, καθώς έφευγαν και οι της ακολουθίας του γελούσαν συνεχώς και κορόιδευαν, είπε: «εγώ, ωστόσο, εάν δεν ήμουν Αλέξανδρος, θα ήμουν Διογένης».

 

[14.1] When the Greeks gathered at the Isthmus and voted to go to war against the Persians under Alexander's command, he was proclaimed their supreme leader. [14.2] Since many politicians and philosophers came to meet him and offer their congratulations, he expected that Diogenes of Sinope, who was living near Corinth at the time, would do the same. [14.3] Diogenes, however, was taking his leisure in Craneion, paying little heed to Alexander; so Alexander went to him in person, finding him lying in the sun. [14.4] As so many people approached him, Diogenes sat up slightly and looked at Alexander. When Alexander greeted him, addressed him, and asked if he needed anything, Diogenes replied, "Move a little out of my sun." [14.5] It is said that Alexander was affected by this and, though struck by such disdain, admired the pride and greatness of the man so much that, as his companions laughed and mocked as they walked away, he said, "Truly, if I were not Alexander, I would be Diogenes."

 

 Πλούταρχος, Ἀλέξανδρος

Από τις αλησμόνητες πατρίδες στο μέλλον: Ένα νέο Μνημείο αποκαλύπτεται στην καρδιά της Πανεπιστημιούπολης

 

Ένα νέο τοπόσημο μνήμης αφιερωμένο στους πρόσφυγες του 1922 δημιουργείται στην καρδιά της Πανεπιστημιούπολης του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου. Τα αποκαλυπτήρια του Μνημείου θα πραγματοποιηθούν την Τετάρτη 30 Σεπτεμβρίου 2026 και ώρα 18:00, στον χώρο πλησίον του Αστεροσκοπείου, ενώ θα ακολουθήσει εκδήλωση μνήμης και ανοιχτή συναυλία στην Αίθουσα Τελετών.

Με τίτλο «Τιμούμε τις ρίζες μας, Στηρίζουμε το μέλλον», η εκδήλωση αποτελεί μια συμβολική αναφορά στη μνήμη των προσφύγων του 1922, στην πορεία τους από τον ξεριζωμό και την απώλεια προς την εγκατάσταση, την ενσωμάτωση και τη δημιουργία μιας νέας ζωής.

Στις 19:00, στην Αίθουσα Τελετών του Αριστοτελείου, ύστερα από τον χαιρετισμό του Πρύτανη του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου, Καθηγητή Κυριάκου Αναστασιάδη, ο Ομότιμος Καθηγητής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Θάνος Βερέμης θα μιλήσει, με θέμα «Η ενσωμάτωση και η προσφορά των προσφύγων του 1922», φωτίζοντας τη συμβολή των προσφύγων στη διαμόρφωση της ελληνικής κοινωνίας και στην πορεία της χώρας κατά τον 20ό αιώνα.

Ένα Μνημείο που δεν κοιτάς, αλλά βιώνεις

Το νέο Μνημείο του Αριστοτελείου δεν αποτελεί απλώς έναν τόπο αναφοράς στο παρελθόν. Πρόκειται για έναν κυκλικό μνημειακό κήπο, σχεδιασμένο ώστε ο επισκέπτης να μην παραμένει απλός θεατής, αλλά να μπορεί να εισέλθει στον χώρο, να καθίσει, να σταθεί και να κινηθεί μέσα στο ίδιο το μνημειακό έργο.

Στο κέντρο του δεσπόζει μια ελιά, σύμβολο της μνήμης, της μακροβιότητας και της αναγέννησης. Οι βαθιές ρίζες της παραπέμπουν στους δεσμούς με τις πατρίδες που χάθηκαν.

Γύρω από την ελιά αναπτύσσονται δώδεκα ίσοι λίθινοι τομείς, που παραπέμπουν στον αέναο κύκλο του χρόνου και ταυτόχρονα στις αλησμόνητες πατρίδες: Αδριανούπολη, Ανατολική Θράκη, Ανατολική Ρωμυλία, Βάρνα, Ιωνία, Καππαδοκία, Κωνσταντινούπολη, Μικρά Ασία, Πόντος, Σμύρνη και Τραπεζούντα.

Στον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό του κεντρικού πυρήνα ενσωματώνεται, με υπαινικτικό τρόπο, το δεκαεξάκτινο Αστέρι της Μακεδονίας, ενώ ο μνημειακός κήπος συμπληρώνεται από αρωματικά φυτά, όπως λεβάντα, δενδρολίβανο, σαντολίνα, θυμάρι, μυρτιά, φασκόμηλο, και ρίγανη. Η επιλογή της φύτευσης παραπέμπει στα τοπία των αλησμόνητων πατρίδων και διευρύνει τη βιωματική εμπειρία του επισκέπτη, ενεργοποιώντας όχι μόνο την όραση, αλλά και την όσφρηση και την αφή.

Ανοιχτή Συναυλία με τους αδελφούς Κωνσταντίνο και Ματθαίο Τσαχουρίδη

Η ιστορία θα αναδειχθεί και μέσα από τη μουσική, καθώς μετά το πέρας της εκδήλωσης θα ακολουθήσει ανοιχτή συναυλία με το μουσικό σχήμα «Ψυχή και Σώμα» και τους αδελφούς Κωνσταντίνο και Ματθαίο Τσαχουρίδη, με τίτλο «Η καθ’ ημάς Ανατολή».

 

Οι δύο καλλιτέχνες, πρόσφυγες τέταρτης γενιάς και διδάκτορες του Πανεπιστημίου του Λονδίνου, παρουσιάζουν μια επετειακή μουσική παράσταση με μουσικές από τις πατρίδες της Ανατολής, ανασύροντας ήχους και μνήμες που πέρασαν από γενιά σε γενιά.

Από τη Σμύρνη και την Κωνσταντινούπολη έως τον Πόντο και την Καππαδοκία, η μουσική γίνεται ένας ακόμη τρόπος να παραμείνει ζωντανή η μνήμη.

Η εκδήλωση είναι ανοιχτή για το κοινό.