02 Απριλίου, 2026

Μακεδονία:Η Ιστορία του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης

 


Η ιστορία του ΑρχαιολογικούΜουσείου Θεσσαλονίκης (ΑΜΘ) παρακολουθεί τη διαδρομή της νεότερης ιστορίας της πόλης. Η Εφορεία Αρχαιοτήτων «παρά τη Γενική Διοικήσει Μακεδονίας» ήταν η πρώτη υπηρεσία που ιδρύθηκε, τον Νοέμβριο του 1912, δεκαπέντε μόλις μέρες μετά την υπογραφή παράδοσης της πόλης στο Ελληνικό Κράτος.

Μέχρι το 1925 τόπος συγκέντρωσης των αρχαιοτήτων της Μακεδονίας ήταν το Διοικητήριο (το σημερινό κτίριο του Υπουργείου Μακεδονίας και Θράκης), καθώς και η Οθωμανική Σχολή Ιδαδιέ, το κτίριο που στέγασε τη Φιλοσοφική Σχολή του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου. Κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκόσμιου Πολέμου, συγκεντρώνονται αρχαιότητες από τον γαλλικό στρατό της Ανατολής (Armée Françcaise d’ Orient) αρχικά στο Καραμπουρνάκι και στη συνέχεια στη Ροτόντα, ενώ τα ευρήματα από τις έρευνες των Άγγλων συγκεντρώνονται στον Λευκό Πύργο.

Το 1925 παραχωρείται στην Αρχαιολογική Υπηρεσία το Γενή Τζαμί, «το νεότερο τζαμί», τζαμί των Ντονμέδων (εξισλαμισμένων Εβραίων), της άλλοτε τουρκοκρατούμενης Θεσσαλονίκης. Το Γενί Τζαμί θα αποτελέσει το πρώτο μουσείο της πόλης, όπως το δηλώνει και η επιγραφή που έχει απομείνει στην προμετωπίδα του. Το 1940 πολλές αρχαιότητες, κυρίως γλυπτά, θάφτηκαν σε ορύγματα προκειμένου να διασωθούν από τη λαίλαπα του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου. Οι αρχαιότητες ξεθάφτηκαν το 1951 και για πρώτη φορά εκτέθηκαν στην κεντρική αίθουσα του Αρχαιολογικού Μουσείου (Γενί Τζαμί), το 1953.

Το 1950 παραχωρήθηκε ένα μεγάλο οικόπεδο σε κεντρικό σημείο της Θεσσαλονίκης, στην Πλατεία Χ.Α.Ν.Θ. σε άμεση γειτνίαση με τη μεγάλη έκταση όπου οργανωνόταν η Διεθνής Έκθεση. Ο σχεδιασμός του νέου μουσείου ανατέθηκε στον επιφανή Έλληνα αρχιτέκτονα Πάτροκλο Καραντινό, σημαντικό εκπρόσωπο του μοντερνισμού στην Ελλάδα.

Το νέο μουσείο εγκαινιάστηκε το 1962 με κάθε επισημότητα, μαζί με τις γιορτές για την επέτειο των πενήντα χρόνων από την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης, με έκθεση των εντυπωσιακών ευρημάτων των τάφων του Δερβενίου που είχαν αποκαλυφθεί την ίδια χρονιά. Στη συνέχεια οργανώθηκε έκθεση γλυπτικής, από τους αρχαϊκούς έως τους ρωμαϊκούς χρόνους, από τον ομότιμο καθηγητή Αρχαιολογίας του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Γιώργο Δεσπίνη.

Τα λαμπρά ευρήματα του καθηγητή Μανόλη Ανδρόνικου από την ανασκαφή των βασιλικών τάφων των Αιγών στη Βεργίνα, τα οποία μεταφέρθηκαν για φύλαξη και συντήρηση στο μουσείο αμέσως μετά την ανεύρεσή τους, επέβαλλαν την οργάνωση νέου τρόπου έκθεσης και κατέδειξαν την ανάγκη μιας κτιριακής επέκτασης. Το 1982 οργανώθηκε μια νέα έκθεση, αυτής των ταφικών ανασκαφικών συνόλων από τη Σίνδο. Η ανασκαφή και η έκθεση πραγματοποιήθηκαν με την εποπτεία και επιμέλεια της εφόρου αρχαιοτήτων Αικατερίνης Δεσποίνη. Το 1985, επετειακό έτος για τα 2.300 χρόνια από την ίδρυση της Θεσσαλονίκης από τον Κάσσανδρο το 315 π.Χ., οργανώθηκε η πρώτη μεγάλη έκθεση αφιερωμένη στην ιστορία και αρχαιολογία της πόλης, με την επιμέλεια της τότε διευθύντριας του Μουσείου Ιουλίας Βοκοτοπούλου.

 

Το 1996 έγινε η πρώτη εκτεταμένη έκθεση για την προϊστορική Μακεδονία στον ημιυπόγειο χώρο κάτω από την έκθεση της Βεργίνας, στο καινούργιο κτίριο του Α. Βογιατζή του 1980, με εποπτεία του τότε διευθυντή του Μουσείου Δημήτρη Γραμμένου και επιμέλεια της αρχαιολόγου Μαρίας Παππά. Το 1998, μετά από τη μεταφορά των ευρημάτων των Αιγών από το Μουσείο Θεσσαλονίκης στη Βεργίνα και την έκθεσή τους στο μουσειακό οικοδόμημα που ανέπλαθε τον μεγάλο ταφικό τύμβο των βασιλικών τάφων, οργανώθηκε στο Μουσείο έκθεση με θέμα ο «Χρυσός των Μακεδόνων», υπό την εποπτεία του τότε διευθυντού Δημήτρη Γραμμένου και επιμέλεια των αρχαιολόγων Μπετίνας Τσιγαρίδα και Δέσποινας Ιγνατιάδου, προκειμένου να καλυφτεί το «κενό» που άφησε στη συνείδηση του κοινού η έλλειψη των εντυπωσιακών βασιλικών κτερισμάτων.

Το 2001 με σχετικό Προεδρικό Διάταγμα [Π.Δ. 401/2001, ΦΕΚ 286/Α’/20.12.2001] το Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης γίνεται ανεξάρτητη περιφερειακή μονάδα του Υπουργείου Πολιτισμού. Η επιτακτική ανάγκη ανακαίνισης του κτιρίοου του Καραντινού και του Βογιατζή και οι σύγχρονες μουσειολογικές επιταγές, οδήγησαν στην απόφαση μιας ριζικής μετασκευής του Μουσείου στην αυγή του 21ου αιώνα που πραγματοποιήθηκε σε σχέδια του αρχιτέκτονα Νίκου Φυντικάκη.

Μετά από μία μακρά περίοδο εργασιών απαραίτητων για την αναδιοργάνωση των χώρων έκθεσης, αποθήκευσης, συντήρησης και διοίκησης, το Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης άνοιξε τις πύλες του στο κοινό τον Σεπτέμβριο του 2006. Στο διάστημα που προηγήθηκε, εκτός από την κτιριακή επέκταση ολοκληρώθηκε και το σημαντικότερο και ουσιαστικότερο μέρος της προσπάθειάς μας: σχεδιάστηκε και πραγματοποιήθηκε η επανέκθεση των συλλογών του Μουσείου με τρόπο που να καλύπτει τις ανάγκες του σύγχρονου επισκέπτη.

Το ανακαινισμένο πλέον Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης λειτουργεί από το 2006 με πέντε νέες θεματικές εκθέσεις, που πραγματοποιήθηκαν υπό την εποπτεία του Δ. Γραμμένου και μεγάλου επιτελείου πολλών ειδικοτήτων. Η έκθεση, απολύτως ανθρωποκεντρική, έχει έντονο διδακτικό χαρακτήρα, εστιάζοντας πάντα στον άνθρωπο, τόσο ως δημιουργό των τεχνουργημάτων, όσο και ως σύγχρονο θεατή-επισκέπτη. Το Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης είναι ένας χώρος πολιτισμού και μάθησης, ανοιχτός σε όλους.


ΜΟΝΙΜΕΣ ΕΚΘΕΣΕΙΣ

👉ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΜAΚΕΔΟΝIA  

👉ΠΡΟΣ ΤΗ ΓEΝΕΣΗ ΤΩΝ ΠOΛΕΩΝ

01 Απριλίου, 2026

Macedonia:The Story of the Archaeological Museum of Thessaloniki

 


The story of the Archaeological Museum of Thessaloniki is similar to the city's recent history. The Ephorate of Antiquities "by the General Directorate of Macedonia" was the first service to be founded, on November 1912, only a fortnight after the city was incorporated into the Greek State.

Until 1925, all antiquities found in Macedonia were gathered at the Residency (Dioikitirion- the modern-day building of the Ministry of Macedonia-Thrace) as well as the Ottoman Idadie School, which housed the Faculty of Philosophy of the Aristotle University. During World War I, the French Army (Armee Francaise d’ Orient) was gathering antiquities initially at Karabournaki and later on at Rotonda, while the British Army would gather the antiquities they uncovered at the White Tower.

In 1925, the Yeni Cami, the new mosque, the centre of worship for the Donmeh population of the Ottoman-occupied Thessaloniki, was given to the Archaeological Service. The Yeni Cami would become the city's first Museum, as the inscription still in place on its facade indicates. In 1940 many antiquities, mainly sculptures, were buried in trenches in order to be protected from war raids. They were unearthed in 1951 and displayed for the first time in the main hall of the Archaeological Museum (Yeni Cami) in 1953.

In 1950 a large plot was designated for the erection of a new Museum, in the heart of the city, on Y.M.C.A. Square, next to the grounds of the International Fair. The project was assigned to Patroklos Karantinos, an notable Greek modernist architect.

The new Museum was inaugurated in 1962 in a grand ceremony, as part of the celebrations for the completion of 50 years since Thessaloniki's liberation, exhibiting the impressive finds from the Derveni tombs, which had been found in the same year. An exhibition of sculptures from the Archaic to the Roman era followed, designed by Giorgos Despinis, professor of Archaeology at the Aristotle University of Thessaloniki.

The impressive finds of the Royal Tombs at Vergina revealed by professor Manolis Andronikos, which were transferred to the Museum for storage and conservation as soon as they were found, necessitated a new display pattern and required the construction of a building extension. In 1982 a new exhibition was designed to display the finds from the cemetery of Sindos. The ephor of antiquities, Aikaterini Despini was responsible for both the excavation and the exhibition. In 1985, with the completion of 2300 years since the foundation of Thessaloniki by Cassander in 315 BC, the then director of the Museum, Julia Vokotopoulou organised the first major exhibition dedicated to the city's history and archaeology.

 

In 1996 the first large-scale exhibition on Prehistoric Macedonia took place at the Museum, below the Vergina Hall, at the new building extension (by Vogiatzis) completed in 1980. This exhibition was organised by the then director Dimitrios Grammenos and the archaeologist Maria Pappa. In 1998, when the Vergina finds were transferred back to their place of discovery to be displayed in a new museum that simulated the large burial mound of the Royal Tombs, a new exhibition was organised at the Museum of Thessaloniki, entitled "The Gold of Macedon" by Dimitrios Grammenos and the archaeologists Betina Tsigarida and Despina Ignatiadou, in order to fill the gap of the remarkable royal burial assemblages.

In 2002, through a Presidential Decree (401/2001), the Archaeological Museum of Thessaloniki became a separate Special Regional Service of the Ministry of Culture. At the dawn of the 21st century, modern museological needs led to an extensive renovation of the building. The Museum became accessible to the public again in 2004 with new permanent exhibitions. On September, 2006, the renovated Archaeological Museum was officially reopened with five new thematic exhibitions, under D.Grammenos and a large team of specialists. The new exhibitions, completely anthropocentric, bypassing the thread of time, has acquired a strong didactic character.

After a long period of work for the renovation of the exhibition, storage, preservation and management spaces, the Archaeological Museum of Thessaloniki opened for the public on September 2006. In the time before the opening, apart from the expansion of the building, the most important and vital part of our efforts was completed: the exhibitions of the museum were redesigned in a way that responds to the needs of the modern visitor.

Our intention was to shed light on the different sides of the culture that was created in Macedonia, mainly in Thessaloniki and the adjacent municipalities: from the beginning of prehistoric times up until the late antiquity, meaning the beginning of the Christian era.

We welcome you to visit the Museum. Immense yourself in the stories that it has to tell you, see and listen to how an object can “make” history. In addition, come to experience and enjoy all that a modern museum can offer: educational programs, exhibitions of ancient and modern culture, workshops, academic talks, seminars and recreational activities.

  The Archaeological Museum of Thessaloniki is a space of culture and learning, open for everyone.

 

Permanent Exhibitions 


💥Prehistoric Macedonia

💥Towards the birth of cities 

💥In Macedonia from the 7th century BC until the late antiquity

💥Thessaloniki,the Metropolis of Macedonia

💥The Gold of Macedon 

💥Field,House,Garden,Grave 

💥Memory in Stone 

💥Macedonia.From fragments to pixels 

29 Μαρτίου, 2026

Excavations at Alexander the Great's rediscovered city in Iraq postponed due to war

 

The walls of the ancient city of Alexandria 



Excavations at an ancient “lost” city in Iraq recently rediscovered by archaeologists have been postponed due to the ongoing war in the region, Stefan Hauser, an archaeology professor at the University of Konstanz in Germany, tells The Art Newspaper. The city, named Alexandria on the Tigris—located near Basra, close to the border with Iran—was founded by Alexander the Great, the king of the ancient Greek kingdom of Macedon, in 324 BC. The results of recent research on the site were published by the University of Konstanz in January.

Hauser calls the "ill-advised" Israeli and US attack on Iran "a complete catastrophe" in many respects. "The Iraqi airspace is closed and there is hardly any other way to enter or leave the country. We were planning a campaign of geophysical work which had to be postponed. If we are lucky, we can apply again for autumn," he says.

Given the geography of the site itself—flat, with the ruins below ground—the potential for the remains to be damaged in any conflict is low. However, the site was formerly used as a military camp and its wall as part of the second defensive line in the Iran-Iraq War (1980-89), Hauser says. "Mary Shepperson did a great study on this in which she documented 2,000 changes to the site's surface due to trenches [and] tank protection," he adds.

The University of Baghdad and the Iraqi Antiquities Authority had been planning a major conference for the end of March, the 71st Rencontre assyriologique internationale, which has now been cancelled due to the "security situation", according to its website. During the current conflict, at least 82 people have been killed in Iraq and dozens injured, according to Iraqi health authorities.

 

Alexandria on the Tigris

 

Drone imagery and geophysical surveys have revealed that Alexandria on the Tigris was a key regional trade hub. Subsequent analysis using a cesium magnetometer—an instrument capable of non-invasively detecting anomalies in the Earth’s magnetic field caused by buried structures—identified four main civic areas of what turned out to be a giant metropolis across some 500km: a residential district, a palace, a river port with workshops and an agricultural irrigation system.

Abandoned in the third century when the Tigris River changed its course and sedimentation restricted port access, Alexandria on the Tigris was also known as Antiocheia in Susiana and subsequently Charax Spasinou (the rampart of Hyspaosines) after its re-establishment by a local ruler. The city languished in the desert until the mid-20th century when the researcher John Hansman reviewed aerial photographs and connected vestigial structures in an area known as Jebel Khayyaber, near Basra, and a description of Alexandria on the Tigris written in the first century by the Roman author Pliny the Elder.


Columns from a palace on the site of Alexandria on the Tigris 


Ongoing political and security issues, especially the Iran-Iraq War, made further research difficult. Then in 2014, the British researchers Jane Moon, Robert Killick and Stuart Campbell were allowed to access the site, albeit under tight security. They invited Hauser—one of the few experts in post-cuneiform Near Eastern archaeology—to join them.

A long history of neglect around the study of this historic period has compounded accessibility issues, according to Hauser, who is leading the Alexandria on the Tigris project. “When the various academic disciplines developed, the period between the end of cuneiform—more or less mid-first millennium BC and the advent of Islam—was sidelined," he explains.

Hauser says this has changed in recent years, with a growing interest in post-cuneiform Near Eastern archaeology globally. However, he believes that the Arsacid (or "Parthian") empire—which lasted from 250 BC-226 AD and was “the eastern equivalent/partner/sometimes enemy to Rome between 140 BC and 226 AD"—has often been misinterpreted as having poor internal organisation. Excavating Alexandria on the Tigris, the capital of one of its core provinces, will “help to validate its structure”, Hauser tells The Art Newspaper.

It is hoped that when further work in Alexandria on the Tigris is able to resume it “can and should help to rebalance our historical perspective" on the Arsacid Empire, Hauser says. "As a kind of reality test, it helps to demonstrate the might and organisation of the Arsacid Empire (the great unknown in the history of the Near East) and illustrates the intense connectivity of long-distance trade in antiquity—which, indeed, was the reason for Alexander to found this city in the first place.”


Hadani Ditmars,The Art Newspaper


25 Μαρτίου, 2026

Η Μακεδονία είναι Ελλάδα

 



Του Θανάση Κ.

Σήμερα θα σας πω μια μικρή ιστορία – παλιά, αλλά πολύ επίκαιρη συνάμα…

Μου τη διηγήθηκε κάποιος που συμμετείχε ενεργά στην διαπραγμάτευση της πρώτης φάσης του Σκοπιανού, το 1991-3, αλλά και στη συνέχεια, μέχρι πολύ πρόσφατα…

Όταν διαλυόταν η Γιουγκοσλαβία λοιπόν, η Ελλάδα ξύπνησε ένα πρωί και διαπίστωσε πως είχε αφήσει να δημιουργηθεί ένα… «τέρας» δίπλα της!

Επί 41 χρόνια (από το 1949 ως το 1990) η Μακεδονική προπαγάνδα του Τιτοϊκού καθεστώτος έμενε αναπάντητη από ελληνικής πλευράς κι είχε «πείσει τους πάντες» διεθνώς για ένα πελώριο ψέμα:

Ότι υπήρχε ένας «Μακεδονικός» λαός που «διαμελίστηκε» στις αρχές του 20ου αιώνα ανάμεσα σε τρία γειτονικά κράτη της Βαλκανικής: την Ελλάδα, τη Γιουγκοσλαβία και τη Βουλγαρία. Κι ότι ο λαός αυτός είχε δική του – «απαράγραπτη» – ξεχωριστή εθνική ταυτότητα και δική του ξεχωριστή γλώσσα.

Έτσι, με τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας και την απόσχιση των Σκοπίων, οι «Μακεδόνες» ασκούσαν για πρώτη φορά στην Ιστορία το αναφαίρετο δικαίωμά τους στην «Αυτοδιάθεση» και διακήρυσσαν ότι επιδίωκαν να απελευθερώσουν τους «αδελφούς» τους στην «Μακεδονία του Αιγαίου» (από την Ελλάδα) και στη «Μακεδονία του Πιρίν» (από την Βουλγαρία) και να δημιουργήσουν όλοι μαζί τη «Μεγάλη Μακεδονική πατρίδα».

Αυτά, όμως, τα διακήρυσσε η προπαγάνδα της ενιαίας Γιουγκοσλαβίας επί 41 χρόνια…

Και σε αυτά ΔΕΝ είχε απαντήσει συστηματικά η επίσημη Ελλάδα!

Παρά το γεγονός ότι ήδη από το 1944, ο τότε αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Έντουαρντ Στετίνιους το είχε ξεκόψει:

«Η (αμερικανική) Κυβέρνηση θεωρεί ότι αναφορές του τύπου μακεδονικό «έθνος», μακεδονική «Μητέρα Πατρίδα» ή μακεδονική «εθνική συνείδηση» αποτελούν αδικαιολόγητη δημαγωγία που δεν αντικατοπτρίζει καμία πολιτική πραγματικότητα και βλέπει σε αυτές την αναγέννηση ενός πιθανού μανδύα που θα υποκρύπτει επιθετικές βλέψεις εναντίον της Ελλάδος».Πολιτική

Τότε, το Δεκέμβριο του 1944!

Γιατί τότε; Διότι λίγες μέρες πριν ο Γιουγκοσλάβος ηγέτης Τίτο, διακήρυσσε τη μετατροπή της προπολεμικής «Επαρχίας Βαρδαρίου» στη Νότιο Σερβία, σε «Ομόσπονδη Δημοκρατία της Μακεδονίας».

Πριν προλάβει να αντιδράσει η επίσημη Ελλάδα – που μόλις είχε απελευθερωθεί από τους Ναζί – και που εκείνες τις μέρες αιματοκυλούνταν από τα «Δεκεμβριανά» – ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών «είδε το κακό το όνειρο», κατάλαβε «τι ψηνόταν» κι έβαλε τα πράγματα στη θέση τους.

 

Τι έγινε όμως στη συνέχεια;

Μετά το 1949 ο Τίτο –καίτοι κομμουνιστής ο ίδιος – τσακώθηκε με το Στάλιν, αλλά και με την Κομμουνιστική Βουλγαρία του Δημητρόφ που παρέμεινε πιστή στο Στάλιν και στην ΕΣΣΔ μέχρι τέλους…

Κι από το 1949 και μετά, οι ΗΠΑ ζήτησαν από την Ελλάδα να μην εναντιώνεται ευθέως στη Τιτοϊκή προπαγάνδα. Κι από κοντά και οι Βρετανοί και όλοι οι Νατοϊκοί…

Έτσι, επί 41 η Γιουγκοσλαβική προπαγάνδα οργίαζε διεθνώς, είχε επιβάλει τη «βιβλιογραφία» της σε όλες τις διεθνείς βιβλιοθήκες και σε όλα τα Πανεπιστημιακά ιδρύματα της Δύσης (και όχι μόνο), ενώ η Ελλάδα δεν απαντούσε!

Μούγκα στη στρούγκα! Κυριολεκτικά.

Είχαμε ως χώρα υιοθετήσει την λεγόμενη  πολιτική του «ανύπαρκτου προβλήματος».

Δηλαδή, δεν απαντούσαμε στο προπαγανδιστικό ψέμα του Τίτο, γιατί ήταν, λέει, …«ανύπαρκτο θέμα»!

Και, αν απαντούσαμε λέει, θα του δίνουμε υπόσταση και θα το καθιστούσαμε πολιτικά «υπαρκτό».

Τέτοια… μακακία κάναμε επί 41 χρόνια!

Και ένα πρωί διαπιστώσαμε, πως το ιστορικά «ανύπαρκτο θέμα» είχε μετατραπεί σε πολύ υπαρκτό – υπαρκτότατο και εφιαλτικό – εθνικό πρόβλημα!

Τότε, συνεχίζει ο συνομιλητής μου, όταν εκφράζαμε διεθνώς τις ανησυχίες μας, οι ξένοι συνομιλητές μας ρωτούσαν το προφανές:

— Τόσα χρόνια οι «Μακεδόνες» ήταν δίπλα σας και τα ισχυρίζονταν όλα αυτά στα πλαίσια της Γιουγκοσλαβίας. Γιατί δεν απαντούσατε εσείς; Γιατί δεν αντιδράσατε όλα αυτά τα χρόνια; Μήπως σήμερα υπερβάλετε;

Τότε, λοιπόν, ανατρέξαμε στη δήλωση του Στετίνιους κι αυτό υπήρξε «ισχυρό χαρτί» στα χέρια μας.

Κάτι που οι ίδιες οι ΗΠΑ είχαν δηλώσει αυτοβούλως προ σαρακονταετίας, δεν μπορούσε να παραβλεφτεί έτσι εύκολα…

Υπήρχε λοιπόν, αλυτρωτισμός από την άλλη πλευρά.

Οπότε προέκυψε άλλο πρόβλημα:

–Μας είπαν, εντάξει, έχετε κάποιο δίκιο. Να τους βάλουμε να διακηρύξουν επισήμως πως δεν έχουν εδαφικές βλέψεις κατά της Ελλάδας. Οπότε λύνεται το πρόβλημα…

 

–Εμείς τους απαντήσαμε τότε: Μη μας δουλεύετε! Οι πολιτικές δηλώσεις της τωρινής τους κυβέρνησης (του 1992) δεσμεύουν μόνο τον εαυτό της. Αύριο αλλάζει η κυβέρνηση και δεν ισχύουν. Αντίθετα, το Σύνταγμά τους που διακηρύσσει σαφώς εδαφικές βλέψεις εναντίον μας, θα παραμένει εν ισχύει και θα δεσμεύει και τις επόμενες κυβερνήσεις τους. «Δεν μασάμε λοιπόν», με απλές διμερείς διακηρύξεις φιλίας και καλής γειτονίας…

–Τότε μας είπαν: Δεν καταλαβαίνετε βρε παιδιά, πως – σωστό ή λάθος – δύο γενιές Σκοπιανών μεγάλωσαν πιστεύοντας πως είναι «Μακεδόνες». Τι να κάνουμε που 2 εκατομμύρια άνθρωποι πιστεύουν, έστω ένα ψέμα;

Τώρα που πάνε να πατήσουν στα πόδια τους και να γίνουν κράτος, πώς να τους πούμε πως η ταυτότητα που επικαλούνται είναι «κίβδηλη»; Με την ψυχή των ανθρώπων δεν παίζει κανείς…

Και τότε δόθηκε η αποστομωτική απάντηση από την δική μας πλευρά:

–Ναι, αλλά κι εμείς οι Έλληνες, όχι επί δύο γενιές, αλλά επί εκατοντάδες γενιές πιστεύουμε ότι η Μακεδονία είναι απολύτως Ελληνική κληρονομιά! Και παρεμπιπτόντως η Ιστορία είναι με το μέρος μας.

Τι μας λέτε δηλαδή; Για να μη… «κακοκαρδίσετε» την ψευδεπίγραφη «εθνική ταυτότητα» 2 εκατομμυρίων Σκοπιανών, θα γράψετε στα παλιά μας τα παπούτσια την ιστορικά θεμελιωμένη από αιώνες εθνική ταυτότητα 11 εκατομμυρίων Ελλήνων;

Το επιχείρημα αυτό ήταν ισχυρό! Αλλά δεν έπεισε μέχρι που έφτασαν στο εξωτερικό οι εικόνες από τα συγκλονιστικά συλλαλητήρια του 1992! Σε Θεσσαλονίκη και Αθήνα αρχικά…

Κι ύστερα, «στο καπάκι», και τα μεγάλα συλλαλητήρια της Ομογένειας παντού στον κόσμο:

Στην Οττάβα, στο Μόναχο, στη Μελβούρνη, στο Σίδνευ, στη Φραγκφούρτη, στο Λονδίνο, στη Ουάσιγκτον, στο Τορόντο…

Με χιόνια με βροχές και καύσωνες, οι Έλληνες διαδήλωναν παντού στον κόσμο:

—Η Μακεδονία είναι Ελλάδα!

Τότε άρχισαν να καταλαβαίνουν και οι απ’ έξω, ότι κάτι σοβαρό υπάρχει εδώ…

Δεν ήταν κομματικά παιγνίδια μικροπολιτικής μέσα στη χώρα.

Δεν ήταν πολιτική ανελαστικότητα ή διπλωματική ακαμψία της τότε κυβέρνησης.Πολιτική

Ήταν κάτι πολύ βαθύτερο, που δεν μπορούσαν να παραβλέψουν…

Επί σαράντα χρόνια δεν λέγαμε λέξη ως λαός και ως ηγεσίες, και ξαφνικά ανέλαβε ο Ελληνισμός να «γεμίσει το κενό» των σαράντα χρόνων, φωνάζοντας απ’ άκρη σε άκρη σ’ ολόκληρο τον κόσμο:

–Η Μακεδονία είναι Ελλάδα!

 

Τότε, συνεχίζει ο βετεράνος συνομιλητής μου, οι ανώτατοι ξένοι διπλωμάτες στον ΟΗΕ ζήτησαν να συναντηθούν με εκπροσώπους της Ελληνικής ομογένειας, που διαδήλωνε έξω από την έδρα των Ηνωμένων Εθνών.

Νεαρός εκπρόσωπος της Ομογένειας τους είπε ευθέως εκείνα που ΔΕΝ μπορούσε να πει η ελληνική διπλωματική αποστολή:

Και τους τα είπε χωρίς οργή, χωρίς «ετικέττα» – casually – και με χαμόγελο:

–Ακούστε, παιδιά. Αγγίξατε, χωρίς να το πολύ-καταλάβετε, πρόβλημα μεγαλύτερο από το μπόι σας! Πρόβλημα που σας ξεπερνάει, παρά την ισχύ των χωρών σας.

Αναλογιστείτε μόνο τούτο: Εμείς οι Έλληνες λύσαμε δύο φορές το Μακεδονικό στο πρώτο μισό του 20ου αιώνα: Μία φορά το 1912-13 και μία φορά το 1945-49…

Και τις δύο φορές το λύσαμε πολεμώντας στο δικό σας πλευρό. Ενάντια στους εχθρούς σας. Κι αν χρειαστεί, θα το λύσουμε και τρίτη φορά. Αλλά καλύτερα για όλους να ΜΗ χρειαστεί…

Τι ακριβώς μας λέτε τώρα;

Ότι η Ελλάδα θα είναι η μόνη χώρα του Δυτικού κόσμου που θα χάσει από την ήττα του Κομμουνισμού για την οποία και η ίδια πολέμησε και πλήρωσε και πανάκριβο τίμημα;

Θέλετε να μας πείτε, πως για να κερδίσετε 2 εκατομμύρια παλαιότερους εχθρούς σας, θα στραφείτε εναντίον 11 εκατομμυρίων παλαιών και αξιόπιστων συμμάχων σας στην περιοχή;

Τη ώρα που γινόταν αυτή η συζήτηση με τους υψηλόβαθμους ξένους διπλωμάτες στους πάνω ορόφους του επιβλητικού κτιρίου, εκεί στις όχθες του East River, ένα μονοκινητήριο αεροπλάνο πέταγε μπροστά τους σέρνοντας το banner Macedonia is Greece.

Ασυναίσθητα, οι διπλωμάτες μετακινήθηκαν κουβεντιάζοντας με τους δικούς μας προς την άλλη πλευρά της μεγάλης αίθουσας, με θέα προς το Μανχάταν…

Αλλά ένα άλλο μονοκινητήριο αεροπλάνο πέταγε και από εκείνη την πλευρά σύροντας πίσω του παρόμοιο banner: Macedonia is Greece.

Κι από κάτω δεκάδες χιλιάδες Έλληνες ομογενείς – με μπροστά-μπροστά τους Jews of Salonica – κραύγαζαν ρυθμικά το ίδιο ακριβώς:

Macedonia is Greece!

Τελικά, μας έχετε περικυκλώσει από παντού, μονολόγησε ένα ξένος διπλωμάτης χαμογελώντας…

Καταλάβαμε: Macedonia is Greece.

Λίγο αργότερα τα Ηνωμένα Έθνη αναγνώρισαν τα Σκόπια με προσωρινό όνομα:

 

Κάτι που δεν έχει ξαναγίνει ΠΟΤΕ!

Και τα υποχρέωσαν να διαπραγματευθούν με την Ελλάδα και να εξασφαλίσουν τη σύμφωνή γνώμη της γειτονικής Ελλάδας στο μόνιμο όνομά τους.

Κάτι που επίσης, δεν έχει ξαναγίνει ποτέ!

Τα μεγάλα συλλαλητήρια κάλυψαν το «κενό της σιωπής» 40 χρόνων. Η αφύπνιση του Ελληνισμού κάλυψε – έστω και στιγμιαία – την ολιγωρία της ηγεσίας του επί 4 δεκαετίες.

Ναι, σίγουρα, με συλλαλητήρια δεν λύνονται μακροχρόνια προβλήματα. Αλλά δεν λύνονται ούτε με σιωπή, ούτε με άνευ όρων υποχωρήσεις.

Τα συλλαλητήρια της εποχής εκείνης έκλεισαν το δρόμο σε τέτοια άνευ όρων υποχώρηση εκείνη την κρίσιμη στιγμή.

Και γι’ αυτό όσοι τότε συμμετείχαμε, είμαστε υπερήφανοι!

Έκτοτε μπορεί 130 χώρες να αναγνώρισαν τα Σκόπια ως Μακεδονία, αλλά…

–Αλλά 60 χώρες – οι σπουδαιότερες και για μας και για τα Σκόπια – ΔΕΝ τα αναγνώρισαν ως «Μακεδονία». Κι επιμένουν στο προσωρινό τους όνομα.

Που ξεκινά με το εντελώς απαξιωτικό «πρώην…»

–Και στο μεταξύ, ακόμα και εκείνες οι χώρες που τα αναγνώρισαν ως «Μακεδονία», δεν αναγνωρίζουν πια τον αλυτρωτισμό τους! Και τους πιέζουν να υποχωρήσουν απ’ αυτόν…

–Και στο μεταξύ το «έθνος των Μακεδόνων»… διαλύθηκε μέσα στα Σκόπια!

Και οι… «πρώην», μετατράπηκαν σε «συνεταιρικό» (όχι «εθνικό») κράτος με Αλβανούς που δεν είναι «Μακεδόνες», και με «Μακεδόνες» που δεν μπορούν να συμφωνήσουν μεταξύ τους… τι σόϊ «Μακεδόνες» είναι, αφού οι μισοί πιστεύουν πως είναι Βούλγαροι και οι άλλοι μισοί μισούν τη Βουλγαρία…

Το Μακεδονικό ιδεολόγημα έχει ήδη ηττηθεί μέσα στα Σκόπια!

Ευτυχώς που δεν υποχωρήσαμε τότε και το κρατήσαμε «ανοικτό». Τα συλλαλητήρια έσωσαν την Πατρίδα τότε. (Και την «παρτίδα» για λογαριασμό της Πατρίδας!)

 

Και κάτι τελευταίο:

Κάποιοι τα ’βαλαν σήμερα με την Ορθόδοξη Εκκλησία της Ελλάδας που… τόλμησε να υποστηρίξει την εθνική θέση:

–Τους θυμίζω ότι η Εκκλησία μας έχει δώσει αγώνα για το «Μακεδονικό» και έχει προσφέρει και νεομάρτυρες στο Μακεδονικό αγώνα…

 

–Τους θυμίζω πως το «Μακεδονικό» στην πρώτη φάση τους είχε τη μορφή Εκκλησιαστικής διένεξης (μεταξύ Οικουμενικού Πατριαρχείου και Βουλγαρικής Εξαρχίας) που έκρυβε σαφώς και εθνικές απειλές (όπως αποκαλύφθηκε αμέσως μετά).

–Τους θυμίζω πως η Ορθοδοξία δεν ασχολείται με την τρέχουσα  πολιτική, άλλα έχει ρόλο και Λόγο στα πνευματικά θέματα και στα εθνικά προβλήματα.Πολιτική

–Η Ορθοδοξία δεν είναι «γραφείο τελετών» (γάμων, πανηγύρεων και κηδειών) όπως την ήθελαν κάποτε τα Κομμουνιστικά καθεστώτα (όταν δεν την απαγόρευαν εντελώς).

–Θυμίζω πως ο Μακάριος ήταν Αρχιεπίσκοπος και Πρόεδρος στην Κύπρο (και τον αμφισβητούσαν μόνον οι χουντικοί τότε, που τον αποκαλούσαν με το λαϊκό του όνομα).

–Θυμίζω ότι ο Επίσκοπος Μοναστηρίου Γερμανός Καραβαγγέλης κράτησε όρθιο το φρόνημα του Μακεδονικού Ελληνισμού, όταν όλα τα ’σκιαζε η φοβέρα των Βούλγαρων Κομιτατζήδων και των Οθωμανών.

–Θυμίζω ότι και σε πιο πρόσφατες εποχές, ο Αρχιεπίσκοπος Νοτίου Αφρικής Ντέζμον Τούτου εμψύχωνε το λαό του στον αγώνα κατά του απαρτχαϊντ. Και πήρε και βραβείο Νόμπελ γι’ αυτό. Και οι μόνοι που τον έψεγαν τότε «γιατί ασχολείται με την Πολιτική», ήταν οι ρατσιστές που κυβερνούσαν ακόμα τη χώρα του.

–Θυμίζω ότι στον κατ’ εξοχήν Πολιτικό αγώνα – αλλά με τεράστιο πνευματικό περιεχόμενο – για τα ανθρώπινα δικαιώματα, πρωτοστάτησε στις ΗΠΑ ο αιδεσιμότατος Μάρτιν Λούθερ Κίνγκ! Κληρικός κι αυτός…

Γιατί τα βάζετε με τους δικούς μας κληρικούς όταν γίνονται αληθινοί «Ποιμένες» κατά τις καλύτερες παραδόσεις του λαού μας κι όλων των Χριστιανικών λαών;

Και για να αφήσουμε τις περιττές ευγένειες (γιατί εγώ δεν είμαι και πολύ «θρήσκος», ούτε ιδιαίτερα «ευσεβής»):

–Ρε κουφάλες, γιατί αναγνωρίζετε το δικαίωμα σε κάθε σωματείο του κώλου, σε κάθε δήμο, σε κάθε συνδικάτο, σε κάθε… «Ρουβίκωνα» να εκφράζει άποψη για τα πάντα και να ασκεί «ακτιβισμό» – στα όρια της εγκληματικής πράξης κάποιες φορές – κι ύστερα βρίζετε την Εκκλησία μας όταν κάνει αυτό που επιτάσσει ο πνευματικός της ρόλος;

–Ρε κουφάλες, όταν προσπάθησαν να μας επιβάλουν το Σχέδιο Αναν, κάποιοι από σας προκαλούσατε ψηφίσματα… δημοτικών συμβουλίων και δηλώσεις προσωπικοτήτων (και ρασοφόρων ακόμα) υπέρ του κατάπτυστου εκείνου Σχεδίου.

Και σας πείραξε η πολύ μετριοπαθής στη διατύπωσή της αλλά και πολύ απερίφραστη στη ουσία της, θέση που διατύπωσε η Εκκλησία μας για το Μακεδονικό;

Βάλτε το καλά στο μυαλουδάκι σας:

Η Μακεδονία είναι Ελλάδα!

Και θα παραμείνει μέχρι να…παγώσει η Κόλαση!  

Κουφάλες! 


 🎙️🎙️🎙️ Το νέο τραγούδι του Βασίλη Καρρά για την Μακεδονία 🎙️🎙️🎙️


21 Μαρτίου, 2026

AUTH Radio:Μύθοι και πραγματικότητες γύρω από τον Μέγα Αλέξανδρο

 


Γιατί η αρχαία ιστορία εξακολουθεί να μας αφορά στον 21ο αιώνα; Και τι είναι τελικά μύθος και τι πραγματικότητα γύρω από τον Μέγα Αλέξανδρο;

Στο πρώτο επεισόδιο της εκπομπής «Η Κλειώ στον αέρα» του AUTH Radio, ο Στράτος Δορδανάς συζητά με τον καθηγητή Αρχαίας Ελληνικής Ιστορίας του ΑΠΘ Ιωάννη Ξυδόπουλο για τη διαχρονική γοητεία της αρχαιότητας και για την ιστορική προσωπικότητα που σημάδεψε την παγκόσμια ιστορία: τον Μέγα Αλέξανδρο.

Η συζήτηση ξεκινά από τη σημασία της αρχαίας ιστορίας στον σύγχρονο κόσμο και από το πώς κείμενα όπως το έργο του Θουκυδίδη εξακολουθούν να διδάσκονται ακόμη και σε στρατιωτικές σχολές διεθνώς. Στη συνέχεια εξετάζεται γιατί ο Αλέξανδρος παραμένει μια μοναδική προσωπικότητα της ιστορίας και πώς το έργο και η κληρονομιά του διαμόρφωσαν τον ελληνιστικό κόσμο.

Παράλληλα, αναλύονται οι μύθοι που δημιουργήθηκαν γύρω από το πρόσωπό του, η χρήση του στη δημόσια ιστορία και στην πολιτική ρητορική, αλλά και η μεγάλη συζήτηση για τον τάφο του. Η εκπομπή φωτίζει επίσης τη σημασία της νέας Έδρας Μεγάλου Αλεξάνδρου στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του ΑΠΘ και τον τρόπο με τον οποίο η πανεπιστημιακή έρευνα συμβάλλει στην κατανόηση της αρχαίας ιστορίας.

Μια συζήτηση για τη σχέση μύθου και ιστορίας, για την πολιτισμική κληρονομιά του ελληνιστικού κόσμου και για το πώς η ιστορική γνώση βοηθά να κατανοήσουμε καλύτερα τον σύγχρονο κόσμο.



Η συζήτηση:

00:00 Εισαγωγή στο AUTH Radio και την εκπομπή «Η Κλειώ στον αέρα»

00:40 Η σημασία της ιστορίας στον σύγχρονο κόσμο

01:59 Γιατί η αρχαία ιστορία εξακολουθεί να μας αφορά σήμερα

03:34 Θουκυδίδης και «το δίκαιο του ισχυρού» στη σύγχρονη πολιτική

04:45 Γιατί οι νέοι ενδιαφέρονται για την ιστορία

13:02 Μύθοι και πραγματικότητες γύρω από τον Μέγα Αλέξανδρο

19:43 Γιατί ο Αλέξανδρος είναι μοναδική ιστορική προσωπικότητα

21:26 Τι σημαίνει ο Αλέξανδρος για τον σύγχρονο κόσμο

22:54 Η πολιτική και ιδεολογική χρήση του Αλέξανδρου

24:35 Η ιστορική συζήτηση για τον τάφο του Μεγάλου Αλεξάνδρου

27:59 Η νέα Έδρα Μεγάλου Αλεξάνδρου στο ΑΠΘ

34:45 Η κληρονομιά του ελληνιστικού κόσμου

 

AUTH Radio  εδώ


 Το AUTH Radio είναι το πανεπιστημιακό ψηφιακό ραδιόφωνο του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και λειτουργεί ως ένας ανοιχτός χώρος έκφρασης, γνώσης και δημιουργικού διαλόγου μέσα στην πανεπιστημιακή κοινότητα.

 

Μέσα από σύγχρονες μορφές ψηφιακής μετάδοσης, όπως podcasts και vidcasts, το AUTH Radio φιλοδοξεί να αποτελέσει μια δυναμική πλατφόρμα επικοινωνίας που φέρνει κοντά φοιτητές, διδάσκοντες, ερευνητές και φίλους του πανεπιστημίου.

 Οι εκπομπές του AUTH Radio σχεδιάζονται και υλοποιούνται από φοιτητές και καθηγητές του ΑΠΘ.

 Στόχος του AUTH Radio είναι να αναδείξει τη γνώση που παράγεται στο πανεπιστήμιο και να ενισχύσει τον διάλογο ανάμεσα στις επιστήμες και την κοινωνία.







17 Μαρτίου, 2026

Modern historians about Macedonia – Joseph Roisman

 



PREFACE

This book originated in an invitation to participate in the conference on the origin of the Hellenistic world that took place in Edinburgh in 2006. By most ancient and modern accounts, the Hellenistic world was the creation of Alexander’s great successors. Without denying these individuals’ contribution, I try to focus in this study on their soldiers’ input into and view of the post-Alexander era. The case of Alexander’s veterans calls for special attention both because they played a significant role in the early wars of the Successors and because they exemplified the veteran experience, which has been a neglected topic in Greek history.




I thank Maria Tsimibidou-Avloniti and Lilian Acheilara of the 16th Ephorate and the Ministry of Culture of the Hellenic Republic for giving me permission to use the image on the book’s cover.



Only Diodorus (book 18) explains that Alexander ordered the return of the exiles not only in order to gain fame (doxa) but also because he wished to have in each polis many people who would entertain goodwill (eunoia) toward him and so allow him to curtail revolutions and stases among the Greeks. In response to the proclamation of this decree at the Olympic Games, the crowd shouted their approval, welcomed Alexander’s favor, and praised his benefaction (euergesia).

page 12


Roisman, Joseph. Alexander's Veterans and the Early Wars of the Successors. Austin: University of Texas Press, 2012

12 Μαρτίου, 2026

Modern historians about Macedonia – Ada Cohen

 




The worship of Demeter and her daughter spread throughout the Greek world, including southern Italy. Although Demeter’s main festival, the Thesmophoria, was celebrated at different times of the year in different places, the ritual offerings were fairly similar throughout, as were the religious aspects the goddess embodied.¹⁰¹ The Thesmophoria was the most widespread Greek cult because of its connection with agriculture and fertility. In Attica this festival was distinct from the Eleusinian Mysteries, even though both centered on the rape of Persephone (and the pigs that got lost in the chasm of the earth that swallowed her up.)




 

 In Macedonia, the site of Pella, where a Thesmophorion has been excavated and where the cult of Persephone is also attested, was a premier locus of worship. The site of Dion had its own Demeter sanctuary, and there is no doubt that Macedonian women worshipped both Demeter and Persephone.¹⁰² Unlike the Eleusinian Mysteries, the Thesmophoria festival was open only to women (though some of the finds at Pella at least raised a small possibility of male participation).


page 213


To return to the Vergina hunt, scholars have underscored the privileged status of the participants. Andronikos took their relative ages to show that “Philip II” is accompanied in the lion hunt by his Royal Pages.¹⁵⁶ Miltiades Hatzopoulos charted a graded status system by way of perceived age. The three completely nude figures on the left side of the composition — two involved in the hunting of deer, one participating in the hunting of a boar — are all Royal Pages, but the boar hunter accomplishes his graduation to a superior stage en route to manhood. The fully dressed (here only the man with nets, if we exclude “Philip” and “Alexander”) have reached that goal. Hatzopoulos considered those dressed with only a chlamys to be ephebes (between the ages of eighteen and twenty), the intermediate step in the process, undergoing intensified training in the art of warfare.¹⁵⁷ 



page 271


Cohen,Ada.Art in the era of Alexander the Great:paradigms of manhood and their cultural traditions.Cambridge & New York: Cambridge University Press, 2010.

Modern historians about Macedonia – Ory Amitay

 




 

The great importance of Alexander’s historical achievement for the development of Christianity has long been recognized. It would seem that J. G. Droysen, Alexander’s first great modern historian, embarked on his Hellenistic studies in order to understand the connection between the extension of Greekdom to the East and Christianity’s birth. The ingenious W. W. Tarn made Alexander “the pioneer of one of the supreme revolutions in the world’s outlook, the first man known to us who contemplated the brotherhood of man or the unity of mankind.” The relevance to the teachings of Christ is inescapable. This general notion was taken a step further by A. R. Anderson, who claimed that Alexander unconsciously “prepared the ground in which Christianity was to grow,” and styled him “a forerunner of Jesus, earlier representations of whom portrayed him in Alexander’s likeness.”²

 



Introduction

 

 

Herakles begat Hyllos; Hyllos begat Kleadates and he Aristomachos; Aristomachos begat Temenos, who ruled in Argos.¹ Three of the descendants Temenos went from Argos as exiles; the youngest of these, Perdikkas, became the ruler of the Macedonians. Perdikkas begat Argaios, Argaios Philippos and Philippos Aeropos; his son was Alketes and his Amyntas. Amyntas begat Alexander, who ran the stadion in Olympia and was recognized as a Greek from Argos by the Hellenodikai—the official referees of the ancient Olympic games.² This Alexander bore Amyntas and he Arrhidaios and he Amyntas, who was King.³ His son was Philippos, who subdued all of Hellas. His son was Alexander. Or so might a Macedonian serving under Alexander relate the essential history of his Royal House.⁴

A fan of Euripides—there were many in the Macedonian court, not least of them Alexander⁵—might tell a different story: Archelaos, a son of Temenos, had been exiled from Argos by his brothers. Having fled to Thrace, he won renown as a warrior, but also aroused the suspicion of the local king, who attempted to kill him off. Archelaos managed to slay the king and was once more forced to flee. Inspired by Apollo and led by a goat, he arrived in Macedonia and founded its ancient capital—Aigai (Goatville).⁶

The connection of the Macedonian Royal House with Herakles was no trifle. The story of King Alexander (‘the first’, as he is known to modern historians) is proof enough.



page 1

 


The pothos of Alexander has become a familiar topic in scholarship, both ancient and modern.¹⁹ It would be difficult to deny that strong sentiment and desire always formed a part of Alexander’s motivation; one can hardly understand his striving for achievement otherwise. On the bank of the Istros Alexander had his first chance to surpass all who had come before him, and to set a precedent. No commander setting out from Greece had ever reached that far north before. Philippos had reached the river itself, but did not cross it; Alexander now had a chance to do exactly that.²⁰ The drive to pass known boundaries would become a dominant factor in Alexander’s future campaigns.




page 12


Amitay, Ory. From Alexander to Jesus. Berkeley: University of California Press, 2010 (Hellenistic Culture and Society 52). 



Hans-Georg Gadamer erzählt die Geschichte der Philosophie

      Wie es anfing - Thales, Heraklit, Platon, Aristoteles     Hellenismus und Weltbürgertum - Epikur, die Stoa und Plotin         Moral u...