Δίον: Η «Πομπηία» της Ελλάδας

 

Δίον:Η «Πομπηία» της Ελλάδας | AUTH Radio – Αρχαιολογώντας

 

Το Δίον στην Πιερία υπήρξε το σημαντικότερο θρησκευτικό κέντρο των αρχαίων Μακεδόνων και ένας από τους πιο εντυπωσιακούς αρχαιολογικούς χώρους της Ελλάδας.

Στο πρώτο επεισόδιο της σειράς «Αρχαιολογώντας», συζητάμε για την ιστορία της πανεπιστημιακής ανασκαφής στο Δίον και τα σημαντικά ευρήματα που αποκαλύπτουν τη θρησκευτική, πολιτική και κοινωνική ζωή της αρχαίας πόλης.

Η καθηγήτρια Κλασικής Αρχαιολογίας του ΑΠΘ Ελένη Μανακίδου συνομιλεί με την Ελένη Παπαγιάννη, καθηγήτρια Κλασικής Αρχαιολογίας και επιστημονικά υπεύθυνη της πανεπιστημιακής ανασκαφής στο Δίον. Η συζήτηση φωτίζει την τοπογραφία της περιοχής, τη σημασία της λατρείας του Ολυμπίου Διός και των Μουσών, καθώς και την εξέλιξη της πόλης από το μακεδονικό βασίλειο μέχρι τη ρωμαϊκή περίοδο.

Παρουσιάζεται επίσης η ιστορία των ανασκαφών που ξεκίνησαν το 1928, η μεγάλη περίοδος έρευνας υπό τη διεύθυνση του Δημήτρη Παντερμαλή και τα σημαντικά μνημεία που έχουν αποκαλυφθεί: τα ιερά της Δήμητρας, των Αιγυπτίων Θεών και του Ολυμπίου Διός, τα ρωμαϊκά θέατρα, οι πολυτελείς κατοικίες με ψηφιδωτά και το εντυπωσιακό αστικό σύστημα της αρχαίας πόλης.

Τέλος, η συζήτηση στρέφεται στο σημερινό έργο της πανεπιστημιακής ανασκαφής: την εκπαίδευση φοιτητών, τη σύγχρονη αρχαιολογική έρευνα και τη σημασία του Δίου ως αρχαιολογικού πάρκου και χώρου γνώσης.

Παρουσιάστρια: Ελένη Μανακίδου, Καθηγήτρια Κλασικής Αρχαιολογίας, Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας ΑΠΘ

Προσκεκλημένη: Ελένη Παπαγιάννη, Καθηγήτρια Κλασικής Αρχαιολογίας ΑΠΘ, επιστημονική υπεύθυνη της πανεπιστημιακής ανασκαφής στο Δίον

 

00:00 Εισαγωγή στην εκπομπή

00:27 Παρουσίαση της Ελένης Παπαγιάννη και του θέματος

01:38 Η τοπογραφία του Δίου

02:56 Η ετυμολογία του ονόματος: από τον Δία

03:31 Το Δίον ως θρησκευτικό κέντρο: η λατρεία των Μουσών

05:01 Άλλα αξιοθέατα: οι Βάθρες του Ολύμπου, Λιτόχωρο

07:42 Τα χωριά Δίον και Καρίτσα και η λιθολόγηση των ερειπίων

09:50 Η ιστορία των ανασκαφών ξεκινά το 1928 με τον Σωτηριάδη

11:42 Ο 76χρονος Σωτηριάδης έψαχνε το Ιερό του Ολυμπίου Διός

13:35 Η συνέχεια τη δεκαετία του '60 με τον Μπακαλάκη

16:07 Ο Δημήτρης Παντερμαλής αναλαμβάνει

16:44 Η κορύφωση: 1970-2019, σχεδόν πενήντα χρόνια ανασκαφών

18:05 Τα σημαντικότερα ιερά: Δήμητρας, Αιγυπτίων Θεών, Ολυμπίου Διός

21:08 «Το Δίον, η Πομπηία της Ελλάδας»

22:30 Το Αρχαιολογικό Μουσείο και ο Κωνσταντίνος Καραμανλής

25:08 Πώς δημιουργήθηκε το αρχαιολογικό πάρκο

27:04 Πάνω από 5.000 αρχαιολόγοι εκπαιδεύτηκαν στο Δίον

31:03 Το πρόγραμμα εικονικής πραγματικότητας APSIM

34:09 Η σημερινή έρευνα: μικρές, «χειρουργικές» ανασκαφές

41:04 Ο δεσμός του Παντερμαλή με το Δίον, όπου και τάφηκε

44:12 Κλείσιμο: το Δίον χρωστά τα πάντα στο ΑΠΘ

 

01:38 Το Δίον βρίσκεται σε πεδιάδα στους ανατολικούς πρόποδες του Ολύμπου, όχι πάνω στο βουνό, και το σημερινό ειδυλλιακό τοπίο του οφείλεται κυρίως στις πολλές πηγές που αναβλύζουν εκεί, γεμίζοντας την περιοχή με νερό που κατεβαίνει από τον Όλυμπο.

03:31 Το όνομα Δίον προέρχεται από τον Δία, θεοφορικό όνομα που δείχνει τη σημασία της περιοχής ως θρησκευτικού κέντρου ήδη από την εποχή του βασιλιά Αρχέλαου, με τη λατρεία του Δία αλλά και των Μουσών, εξού και η ιδιαίτερη σύνδεση με τη δική μας Φιλοσοφική Σχολή.

07:42 Οι κάτοικοι των δύο γειτονικών χωριών, Δίον και Καρίτσα, αποκαλούσαν τη θέση «το κάστρο» και λιθολογούσαν συστηματικά τα ερείπια για να χτίσουν τα σπίτια τους στις αρχές του 20ού αιώνα — μια πρακτική επιβίωσης φτωχών κατοίκων που συναντάται σε πολλούς αρχαιολογικούς χώρους της Μεσογείου.

09:50 Πρόκειται για την παλαιότερη πανεπιστημιακή ανασκαφή του ΑΠΘ, που ξεκίνησε το 1928 από τον Γεώργιο Σωτηριάδη, πρώτο πρύτανη του νεοσύστατου τότε Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.

11:42 Ο Γεώργιος Σωτηριάδης, πρώτος πρύτανης του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, ξεκίνησε την ανασκαφή το 1928 σε ηλικία 76 ετών, μετακινούμενος με άλογο από την Κατερίνη. Ήλπιζε να εντοπίσει το Ιερό του Ολυμπίου Διός, αλλά δεν τα κατάφερε ποτέ, αυτό θα γινόταν δεκαετίες αργότερα.

22:30 Όταν άνοιξε το Αρχαιολογικό Μουσείο Δίου το 1983, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής είχε προσωπικά χρηματοδοτήσει την κατασκευή του, λέγοντας φέρεται στον Παντερμαλή: «Παντερμαλή, χρειάζεσαι μουσείο εδώ».

27:04 Σε μια άτυπη εκτίμηση με τη μακροβιότερη συνεργάτιδα της ανασκαφής, Κορίνα Βαστελλή, υπολόγισαν πως πάνω από 5.000 αρχαιολόγοι έχουν εκπαιδευτεί στο Δίον από την έναρξη των ανασκαφών.

31:03 Στο πρόγραμμα APSIM, σε συνεργασία με το ΕΜΠ, δημιουργήθηκε εφαρμογή εικονικής πραγματικότητας για την Επισκοπική Βασιλική, επισκέπτες μπορούν να τη σαρώσουν με το κινητό τους και να δουν το κτίριο ολόκληρο σε 3D, όπως θα ήταν στην αρχαιότητα.

41:04 Ο Παντερμαλής έζησε τα περισσότερα χρόνια της ζωής του στο ίδιο το Δίον, όχι στη Θεσσαλονίκη, και τη δεκαετία του '70 σχεδόν οι μισοί κάτοικοι του χωριού δούλευαν στην ανασκαφή, τον αποκαλούσαν «ο αρχηγός». Κατόπιν επιθυμίας του, τάφηκε στο νεκροταφείο του Δίου.